De aeido carhonico. 139 



varia expérimenta instituerunt cum frondibus vegetabilium in aqua aërata inclusis, statuera 

 voluerunt, quod aër vitalis, qui ex foliis vegetabilium radiis solaribus expositis vaporat, ex 

 carbonum acido destructo veniat, ex quo aperte etiam pateret, eidem acido illa debere suum 

 carbonium; alii vero, experientiam itidem adducentes, contra illos putaverunt omne carbonium, 

 ex quo alimentum habent vegetabilia, nonnisi immédiate per solutionem aquosam carbonii 

 nudati in succos eorum transire, et aërem vitalem, quem exhalant folia vegetantium, omnem 

 ex decomposita aqua derivandum esse. Itaque haec quoque phaenomena ulterius omni dili- 

 gentia examinanda sunt, antequam certius concludi possit, utrura sub vegetatione disjungan- 

 gur partes acidi carbonici elementares, necne. 



§. 5. 



Neque facilis indaginis est invenire veram rationem attractionis mutuae inter partes 

 acidum carbonicum constituentes cum haec attractio mutua partium interdum major esse, 

 quam inter alterutram et corpora quaecunque alla, interdum vero aliis omnibus inferior esse 

 videatLir. Majorem quidem attractionis gradam habere cernitur oxygenium ad carbonium, 

 quam ad alla quaecunque corpora, si consideramus, noudum uUa alla corpora, saltem non [ler 

 simplices attractiones aut oxygenium aut carbonium, quantum hucusque constat, ex acido 

 carbonico eripere potuisse, cum potins carbonium, in elevatiore caloris temperatura positum 

 jacile avellafc oxygenium ex omnibus aliis corporibus combustis, (juae sic in statum inflam- 

 mabilem restituuntur. Sic hydrogenium ex aqua, raetalla omnia ex suis oxidis, phosphorus 

 et sulphur ex suis acidis, mediantibus carbonibus separantur, simulac ex suis partibus com- 

 ponitur acidum carbonicum. 



Sed cum his observationibus primo intuitu non quadrare videntur phaenomena in in- 

 feriore caloris temperatura explorata; in hac enim nullum corpus ustum, carbonii ope ad in- 

 flammabilitatem reduci potuit, nefpie desunt phaenomena, quae sic prorsus contrarium ordi- 

 nem attractionis oxygenii obtinere indigitant. Sic accensis corporibus vegetabilibus, Inflam- 

 mari primum videtur hydrogenium, quo cum ahis partibus volatilibus consumto, ultimo om- 

 nium adversus ignis vim resistere deprehenditur carbonium. Simihter corpora organica plu- 

 riraa vicissitudinibus aëris exposita, carbonium fere solum inter partes inflammabiles intactum 

 servant, cum ceterae omnes pedetentim perdantur. 



Itaque quia phaenomena decompositionis acidi carbonici non facile ex simplicibus 

 attractionibus electivis inter oxygenium et corpora inflammabilia explicari posse putarentur, 

 eadem rectius per duplices attractiones chemicas interpretari conati sunt, qui in vehementiore 

 ignis gradu, non caloricum solum considerandum venire, sed luminis quoque caussam tribuen- 

 dam esse materiae peculiari subtilissimae a calorico diversae, quae vires in alla corpora exer- 

 cera valet. Phaenomenon lucis, quod saepissime observatur, ubi corpus inflammabile ardendo 

 inflammabilitatem perdit, ortum suum habere exisfcimaverunt ex sabtili illa materia, quae 

 propterea partem efficiat et carbonii et corporum omnium inflaramabilium, adeoque cum ipso 

 pMogisto Stahlii analoga sit. Secundum horum sententiam corpus ustum par aliud corpus in- 

 flammabile reducitur, ubi materia luminis ex hoc ad illud transit, simulac oxygenium vicissim 

 ex illo ad hoc per duphcem attractionem migrât. ^^^\T*il --v. 



Tom. XXXIX. X^^îr5-s5 A 



