10 



chemisch aantoonbare en vaak quantitief te bepalen verschillen 

 konden slechts betrekkelijk zelden de verklaring leveren voor vat- 

 en onvatbaarheid. Met de physiologische immuniteit 

 komen wij meer en meer op het gebied van de voor een groot deel 

 nog in 't duister gehulde protoplasma-eigenschappen. In som- 

 mige gevallen is het weliswaar gelukt de vatbaarheid met een 

 bepaalden physiologischen toestand van de plant in verband 

 te brengen; zoo kon Rivera i) aantoonen, dat de bladeren der 

 granen vooral dan vatbaar werden voor Erysiphe graminis, 

 wanneer ze in minder turgescenten toestand verkeerden. Kunst- 

 matig kan men soms de vatbaarheid sterk verhoogen; zoo bleek 

 het aan Reed en C'ooley 2), dat de vatbaarheid van spinazie 

 voor Heterosporium variabüe sterk toenam door de planten aan 

 chloroformdamp bloot te stellen: Terwijl bij normale, gezonde 

 planten de infectie niet mogelijk was, gelukte deze wanneer de 

 planten eerst 5 a 10 min. onder een klok met chloroformdamp 

 behandeld waren. Gevallen, waarin een verzwakte plant (b.v. 

 door vorst, door andere parasieten enz.) een verhoogde vatbaar- 

 heid kreeg voor een bepaalde parasitaire aantasting, zijn er 

 meer bekend. Het laatst genoemde voorbeeld is m. i. daarom 

 interessant, omdat in dit geval de vatbaarheid wel direct met 

 de meer of mindere levensintensiteit schijnt samen te hangen. 

 Immers men kan moeilijk veronderstellen, dat de chemische 

 samenstelling der bladeren, door deze behandeling zóó in- 

 grijpend veranderd is, dat de zwam eerst nu den voor haar 

 gepasten voedingsbodem vindt. De vraag, wat er dan wèl ver- 

 anderd is, is echter zéér moeilijk te beantwoorden; zij voert ons 

 tot het kernpunt der geheele quaestie. Dit kernpunt is naar alle 

 waarschijnlijkheid voor alle organismen, zoowel dieren als 

 planten, hetzelfde. Indien ook al bij de zoogdieren (waar de 

 immuniteitsleer zich in de laatste decenniën tot een zelfstandige 

 wetenschap ontwikkeld heeft), door het voorkomen van een 

 bloedbaan, van leucocyten enz. de verschijnselen zich sterk 

 gecompliceerd hebben, ook hier, evengoed als bij de plant, 

 is het kernpunt gelegen in de vraag op welke wijze, met welke 

 middelen twee verschillende protoplasten elkaar bestrijden. 

 De zoöpathologie heeft het bestaan van in water oplosbare 

 giftstoffen aangetoond, ektotoxinen, (Tetanus, Diphterie), door 

 de pathogene bacteriën afgescheiden en in het lichaam gebracht 

 en van endotoxinen (Pest, Typhus), die eerst bij het uiteen- 



1) V. RiVERA, Ricerche sperimentali sulle cause predisponenti il 

 frumento alla "Nebbia" (Er^'siphe graminis) Memorie della R. 

 Stazione di patologia vegetale; 1915. 



2) Zentralbl. f. Bact. u. s. w. Abt. 2. Bd, 32. 1912. 



