103 



waar het blijkt dat wortelschimmels bij deze culturen groote 

 schade aanrichten. Veel schijnt er in deze richting nog niet ge- 

 daan te zijn, althans in de literatuur komt dit niet tot uiting. 

 Wel wordt er terloops op gewezen, dat men voor onderstammen 

 bij voorkeur ki'achtige groeiers moet kiezen, met een sterk wortel- 

 gestel en weinig onderhevig aan ziekte. Dr. Van Hall zegt b.v. 

 in het genoemde artikel : .,Men heeft het bij het enten (of ocu- 

 leeren) vaak in zijn macht, de enten (of de oogen) van den moeder- 

 boom te plaatsen op een onderstam van een variëteit of soort, 

 die een bijzonder gewenscht wortelstelsel vormt, b.v. een bijzon- 

 der krachtig wortelstelsel of een dat bestand is tegen be- 

 paalde ziekten. Zoodoende kan men door enten vaak 

 nakomelingen verkrijgen, die niet slechts even goed, doch zelfs 

 beter zijn, dan de moederboom. In kinatuinen worden na de ont- 

 ginning rondom de staan gebleven stompen geen Ledger- 

 zaailingen geplant, omdat deze zouden worden aangetast door 

 de wortelschimmel, maar Ledger-enten op hybride- of succiru- 

 bra-onderstam. En in de streken van Amerika, waar de sinaas- 

 appel onderhevig is aan gomziekte, wordt zij geënt op de „„zure 

 oranje" ", waarvan de stambasis en wortels veel minder vatbaar 

 zijn voor die kwaal." 



In de koffiecultuur heeft men getracht de aaltjesziekte van 

 de Java-koffie te bestrijden door deze te enten op Liberia- 

 koffie ^) omdat deze laatste weinig of niet door aaltjes zou 

 aangetast worden. Naar mij van bevoegde zijde werd mede- 

 gedeeld is dit echter wel degelijk het geval en dientengevolge 

 deze bestrijdingswijze van weinig beteekenis. 



Het is niet twijfelachtig, dat men ook op dit gebied met vele 

 moeilijkheden te kampen heeft en teleurstellingen niet zullen 

 uitblijven. Niettemin ben ik er van overtuigd, dat practisch 

 belangrijke resultaten in deze richting te bereiken zijn en dat 

 een zorgvuldige onderstammencultuur, ook waar het gaat 

 om de bestrijding van plantenziekten, een belangrijke plaats in 

 de cultuur der houtgewassen zal gaan innemen. 



H. A. A. VAN DER Lek. 



1) ZiMMERMAN. De nematoden der koffiewortels ; Mededeelingen. van 

 's Lands plantentuin, no. 27 (1898) en 37 (1900). 



