tuf 



loopt uiteen van die van eene erwt tot die van eenen kleinen 

 normalen aardappel. — Te Andijk moet het verschijnsel reeds 

 honderd jaar geleden bekend zijn geweest. In 1912, 1915, 1917, 

 1919 en 1922 kwamen onderzeeërs in verschillende streken van 

 ons land tamelijk veel voor. Sommige jaren wordt het verschijn- 

 sel in 't geheel niet aangetroffen; andere jaren is het nog al 

 algemeen. Soms worden op een veld slechts enkele onderzeeërs 

 waargenomen, soms komen 50 — 100% onderzeeërs voor, zoodat 

 het veld moet worden omgeploegd. Dit laatste kwam vooral 

 in de jaren 1919 en 1922 voor, bepaaldelijk bij vroege aardappel- 

 rassen, het meest bij Schotsche muizen. Bij late rassen is het 

 ontstaan van onderzeeërs niet onbekend, maar het veroorzaakt 

 bij deze geene belangrijke schade. — 



Omtrent de vermoedelijke oorzaak van het ontstaan der onder- 

 zeeërs werden èn door practici èn door geleerden de meest ver- 

 schillende meeningen geopperd; een rationeel onderzoek naar deze 

 oorzaak werd echter tot dusver nog niet ingesteld. J. G. Hazeloop 

 nam tot twee maal toe volkomen normale ontwikkeling van de 

 aardappelplant waar bij uitgepote knollen, die van onderzeeërs 

 afkomstig waren. Ook anderen kwamen tot het resultaat, dat de 

 ziekte niet erfelijk is. Dat het verschijnsel van parasitairen aard 

 zou zijn, wordt door niemand beweerd; ik zelf kon indertijd ook 

 geen parasiet bij de onderzeeërs ontdekken, noch bij den moeder- 

 knol, noch bij de dochterknolletjes. 



De onderzoekingen van Wellensiek, die bijkans uitsluitend 

 met Schotsche muizen werkte, leidde tot het resultaat, dat de 

 neiging voor onderzeeërvorming gevonden wordt bij de aard- 

 appelknollen, die bij hoogere temperaturen zijn bewaard, wan- 

 neer ze met spruiten worden gepoot. De temperatuur 7ia het 

 uitpoten speelt alleen een secundaire rol, in dezen zin dat bij 

 lagere temperaturen het verschijnsel schadelijker wordt dan bij 

 hoogere temperaturen, omdat bij deze laatste de plant meesten- 

 tijds normaal doorgroeit, al of niet na voorafgegane ontijdige 

 knolvorming. 



Nu brengt het bewaren bij hoogere temperatuur mee, dat bij 

 het afspruiten veel stof verloren gaat, omdat bij hoogere tempe- 

 raturen de spruiten zich veel sneller ontwikkelen dan bij lagere. 

 Er schijnt dus een toestand in den knol te ontstaan, die hem 

 verhindert normaal verder te groeien en waarbij de strekking 

 van de spruit wordt vervangen door eene verdikking. In Wellen- 

 siek's bewaarproef maakte het geen verschil of meerdere keeren 

 betrekkelijk weinig stof bij het afspruiten werd weggenomen dan 

 wel weinig keeren veel stof. Volledig uitsluitsel in dezen gaven 

 echter zijne proeven niet, doordat, ten gevolge van technische 



