— 35 — 



voor den kweeker om al de zaden zelf te verbouwen, en zeker 

 heeft er toen reeds handel in zaden bestaan ; er is echter wei- 

 nig van dien handel bekend. 



N'a den ondergang van het E,omeinsche-E.ijk waren het de 

 Galliërs, die de cultuur van groente, vruchten en bloemen over 

 West-Europa verspreiden ; de kruistochten hebben een krach- 

 tigen stoot gegeven aan den vooruitgang op land- en tuinbouw- 

 gebied en menige fraaie en nuttige plant werd in die onrustige 

 tijden ingevoerd. 



In latere tijden hebben wij een heelen tijd aan de spits van 

 den tuinbouw gestaan. Door onze onverschrokken zeevaarders 

 en reizigers, door onze uitgebreide handelsrelaties, kwamen 

 onze voorouders in aanraking met allerlei vreemdelingen ; zij 

 voerden toen van heinde en verre nieuwe en vreemde planten 

 in ; vooral met bolgewassen hadden zij succes. Toen werden 

 Hyacinthen., Tulpen^ Narcissen, Anemonen, Ranonkels enz. in- 

 gevoerd, die onder zulke gunstige omstandigheden en met zoo- 

 veel zorg en kennis gekweekt werden, dat de veredelde nako- 

 melingen dezer gewassen nog met voorliefde behandeld worden, 

 en nog altijd vinden in Haarlem en omstreken in de teelt 

 dier gewassen, velen een voordeelig bestaan. 



Engeland was toen in deze zeer achterlijk; tot aan het 

 einde der regeering van Hendrik de YIH, werden er slechts 

 vruchten, bladeren en wortels van inheemsche gewassen genut- 

 tigd, het weinige dat voor de tafel van de voornaamsten en rijk- 

 sten in den lande benoodigd was, moest uit Holland komen. Als 

 koningin Catharina voor feestmalen behoorlijk wilde opdis- 

 schen, moest zij iemand naar Holland zenden om vruchten 

 en bloemen te koopen. Nog lang na dien tijd achtte men b.v. 

 erwten eene lekkernij slechts geschikt voor dames, ze moesten 

 van zoover komen, en ze waren zoo duur ; meloenen, komkom- 

 mers en salade werden slechts in de tuinen des konings ge- 

 plant. In 1570 maakte Thomas Pusser, een groot planten- 

 liefhebber, eene lijst openbaar van de gewassen, welke hij in 

 zijn tuin teelde, het waren toen reeds 150 verschillende soorten. 



Het door Nederland gegeven voorbeeld werd weldra door 



