— 108 — 



Dan was het eene ware verademing na eene lange zeereis 

 den blik over het groen van Java's kusten te laten gaan om 

 met welgevallen de Hollandsche driekleur te Anjer te zien 

 wapperen, tusschen eindelooze klapperbosschen in. Die liefelijke 

 kuststreek is, zooals bekend is, door den vloedgolf, de slotscène 

 van de Krakataueruptie, geheel geraseerd geworden. Zijn de 

 kustbosschen daarbij verdwenen, er bleven echter nog genoeg 

 klapperboomen over in het binnenland, en aan hun product 

 danken tegenwoordig de Bantammers dier streken niet onbe- 

 langrijke inkomsten. 



Jaarlijks toch worden, voornamelijk via Laboean, in prauwen 

 10- a 12 duizend pikols klapperolie naar Batavia uitgevoerd. 

 Met copra is dit ook het geval, doch de aanmaak van dit artikel 

 hangt geheel en al af van den marktprijs te Batavia. Is die 

 laag, dan wordt er geen copra gedroogd of worden geen klap- 

 pers tot coprabereiding aan Chineesche opkoopers verkocht, 

 maar vallen de klappers in handen van de ^djelma karèntjèng^^ 

 tot oliebereiding. Onder djelma karèntjèng worden verstaan 

 lieden uit het gebied van Anjer afkomstig, echter niet uitsluitend 

 bewoners van de Anjersche desa Karèntjèng, daar die naam 

 op alle klapperoliekokers wordt toegepast. 



Deze lieden verwerken zelf in de omstreken van Menes en 

 Laboean de opgekochte, rijpe klappers op de bekende primitieve 

 manier, als waarop de klapperolie in de Indische huishoudens 

 gewonnen wordt, en daartoe hebben de bewoners dezer streek 

 n ibij hun woningen hoogst eenvoudige loodsjes opgericht, sohong 

 geheeten, waarin de vreemdelingen hun bedrijf uitoefenen. 

 Tot het gebruik van eene dergelijke inrichting betalen de 

 djelma karèntjèng aan den eigenaar slechts 2 a 3 duiten per 

 100 verwerkte klappers. Goedkooper fabriekshuur is niet wel 

 denkbaar. 



Met de verkregen klapperolie worden ledige petroleum blik- 

 ken gevuld, die daarna opgekocht worden door Chineezen. Deze 

 gieten de olie over in houten leggers, vóór zij per prauw naar 

 Batavia vervoerd wordt. Een deel dier klapperolie komt den 

 Bataviaschen zeepfabrikanten ten goede. 



