— .171 — 



de vrije stikstof der lucht te assimileeren, maar hiertoe is^de 

 medewerkino- van levende, werkzame microörganismen onvoor- 

 waardelijk noodig. 



6. Om de vrije stikstof voor voedingsdoeleinden ten opzichte 

 van de Leguminosen dienstbaar te maken is de tegenwoordig- 

 heid alleen van onverschillig welke lage organismen in den 

 grond niet voldoende, maar is het noodig, dat zekere soorten 

 der laatste met de eerste in symbiotische betrekking treden. 



7. De wortelknolletjes der Leguminosen zijn niet eenvoudig 

 als voorraadschuren van eiwitstoffen te beschouwen maar staan 

 met de assimilatie der vrije stikstof in oorzakelijken samenhang. 



Wij hebben hier te denken aan een geval van symbiose, 

 samenleving van twee verschillende wezens, in de eerste plaats 

 de Leguminosen-i^\a,nt en in de tweede plaats de bacterie, die 

 de knoUetjes op de wortels der eerstgenoemde plant doet 

 ontstaan, en wel in dit geval ten voordeele van beide orga- 

 nismen. In den grond voorkomende bacteriën of ten minste 

 microörganismen worden door de organische stoffen, voorna- 

 melijk het zetmeel, der Papüionaceeën-wortels beter gevoed 

 en tot krachtiger vermeerdering in staat gesteld, terwijl de 

 wortel voornamelijk in grond, arm aan stikstof, nog meer 

 voordeel van de gemeenschappelijke huishouding trekt, daar 

 hij van gene, voor zetmeel, dat hij in overvloed bezit, eiwit, waar- 

 aan hij gebrek heeft, verkrijgt. Eiwit bezit ook in den landbouw 

 ongeveer de vijfvoudige waarde der koolhydraten, daar deze 

 gemakkelijk in de groene plant uit het kosteloos ter beschik- 

 king zijnde koolzuur der lucht gevormd wordt, voor de vorming 

 der eerste echter behalve koolhydraten nog gebonden stikstof, die 

 anders duur gekocht moet worden, noodig is. Door de in 

 haar wezen opgehelderde symbiotische verhouding, wordt de 

 vlinderbloemige plant, doordien zij zich zelf bevoordeelt, een 

 machtige factor in den landbouw, geschikt om de productie 

 der eiwitstoffen aanmerkelijk goedkooper te maken. In deze 

 woorden is de kern van het geheele vraagstuk uitgedrukt. 



Dat vele in den landbouw gekweekte Papilionaceeën mest- 

 besparend werken, wist men sedert langen tijd ; ook dat deze 



