— 172 — 



besparing de stikstof onder de verschillende bemestende bestand- 

 deelen betrof, wist men, sedert men in het algemeen met 

 afzonderlijke planten voedingsstoffen geleerd had te rekenen, dus 

 sedert het midden onzer eeuw. Thans echter kon men vragen 

 en vroeg men, hoe groot is de winst aan stikstof bij ieder 

 der vlinderbloemigen en wat de hoofdzaak is, thans eerst kon 

 men leeren, en leerde men den grond „inenten", een tot nog 

 toe onbekend begrip, hem door het bezaaien met de vereischte 

 bacteriën te dwingen, de PapiHonaceeën in haar weel- 

 derig symbiotisch bestaan te brengen, wanneer hij daartoe 

 uit zijn aard geen neiging bezat. 



In dezen zin moet de vraag beantwoord worden, in hoeverre 

 de ontdekkingen van Hellriegel van praktisch nut gebleken zijn. 



In de eerste plaats zouden hier de bemestingsproeven in 't 

 klein vermeld moeten worden, die door eenige landbouwschei- 

 kundigen, voornamelijk door E. Wolff en door P. Wagner sedert 

 ten uitvoer gebracht zijn. Wel is waar zijn deze nog in potten 

 of bakken gedaan, en in zoo verre zou hier van eene bevestiging 

 door de landbouwp raktijk nog geen sprake kunnen zijn. Maar 

 door het onnoemelijke aantal dezer proefnemingen, zooals zij voor- 

 namelijk door Waguer reeds sedert vele jaren ten uitvoer gebracht 

 zijn, hebben wij een zeer bepaald oordeel over de praktische 

 waarde er van, doordien gebleken is, dat de meeste der door 

 hem gedane waarnemingen, onmiddellijk op den landbouw in 

 het groot kunnen worden toegepast. Xu is uit de proeven van 

 Wagner duidelijk gebleken, dat op gewonen, armen bouwgrond, 

 entten, ivikken, seradella en lupinen slechts met aschbestand- 

 deelen bemest, maximale of toch ten naastebij maximale 

 opbrengsten leveren en dus door toevoeging van stikstof in 

 het geheel niet of ten minste niet aanmerkelijk meer kunnen 

 verhoogd worden. Dit resultaat mag eene toevalligheid heeten, 

 in zooverre in de gebruikte aarde de vereischte bacteriën van 

 zelve aanwezig moeten geweest zijn, en dit niet altijd ver- 

 ondersteld mag worden, maar het kan ons leeren, dat daar, waar 

 in de praktijk een dergelijk resultaat uitblijft, wij niet aan de 

 noodzakelijkheid van stikstof bemesting maar aan inenting van 



