— 430 — 



geringe mate voorkwam eu ook slechts weinig in hevigheid toenam, 

 maar dat zij in 1849 en ook in 1850 tot een vroeger ongekende 

 graad van hevigheid steeg. Evenwel was ook toen het toppunt nog 

 niet bereikt, doch de ziekte heerschte daarna niet meer elk jaar zoo 

 verwoestend als de beide laatste jaren, maar trad ongeveer beurtelings 

 het eene jaar hevig, het andere jaar veel minder op. De zeer 

 ongunstige jaren waren 1852, 54, 55, 57 en 59; in de drie laatste 

 heerschte de omo mentèk zelfs in zóó hevigen graad, dat elk jaar 

 nagenoeg de helft der beplante sawahs als totaal mislukt moesten 

 beschouwd worden. 



"Wat het epidemisch optreden dier ziekte na het jaar 1859 aangaat, 

 ontleen ik aan mij verstrekte, weinig volledige, bescheiden, dat zij om- 

 streeks het jaar 1860 verscheidene jaren achtereen geheel Midden- 

 Java en ook de Residentie Soerabaja teisterde, en dat zij in hevige 

 mate optrad in 1883 in Madioen en Besoeki, maar vooral in Soera- 

 baja en Rembang. Dr. Sollewijn Gelpke bezocht toen deze beide 

 laatste gewesten en vond dat van de 425.000 bouw beplante sawahs 

 er 100.000 bouw geheel of gedeeltelijk mislukt waren, terwijl in 

 de meest geteisterde Afdeelingen dier gewesten, nl. in örissee en 

 in Bodjonegoro ongeveer 45 °/p van den verwachten oogst verloren 

 ging. 



In 1884 trad zij wederom vrij hevig in Madioen op, en evenzoo 

 in 1891, toen zij in dat gewest, alsook in Kediri, misgewas op vrij 

 groote schaal heeft veroorzaakt. ïen slotte komt de ziekte ook 

 herhaaldelijk voor in de Residenties Bagelen en Pakalongan, alsook in 

 andere gedeelten van Midden -Java; bijzondere gegevens heb ik 

 daaromtrent echter niet gevonden. 



Wanneer eenmaal een veld door de omo mentèk is aangetast, 

 zoo kan (nl. onder voor den parasiet gunstige levensomstandigheden) 

 de verspreiding met groote snelheid plaats hebben. Dr. Sollewijn 

 Gelpke zegt hieromtrent in zijn aangehaald rapport: „In een paar 

 nachten kunnen duizonde bouws ziek worden. Velden die den 

 20stcn ^lei 1883 in Lamongan en Sedajoe (Res. Soerabaja) schoon 

 bloeiden, waren enkele dagen later over een uitgestrektheid van 

 7 paal aangetast." 



De ziekte komt echter steeds over veel grootere uitgestrektheden 

 voor dan uit de officieelo bescheiden daaromtrent blijkt. De reden 

 daarvan ligt in de eerste plaats in de omstandigheid dat het op- 

 treden eener padi-ziekte eerst dan gerapporteerd wordt, wanneer 



