— 431 — 



die in zoodanige mate heerscht dat een groot gedeelte van den oogst 

 mislukt, en afschrijving van landrente daarvan het gevolg is. 

 Heerscht zij in mindere mate, dan wordt er niet over gemeld, om- 

 dat dan de inlander zelf aan geen ziekte denkt en ze dus ook niet 

 ter kennis der hoofden brengt. 



Zoo zag ik onlangs, op mijn reis in de Afdeeling Magetan, geen 

 enkele sawah, welke niet aangetast geweest was door de ,,omo 

 mentèk^\ hoewel volgens de rapporten slechts 12 bouw door die 

 ziekte aangetast waren. Dit kwam werderom daardoor, dat slechts 

 op die 12 bouw de ziekte zóó hevig heerschte dat zij totaal mis- 

 gewas veroorzaakte, maar alle andere sawahs leverden, hoewel 

 aangetast, toch nog een meer of minder voldoende beschot op. 



De tweede reden waarom de officieele stukken een minder groote 

 uitbreiding der ziekte aangeven, ligt in de wijze van berekening 

 van de hoeveelheid der mislukte sawahs. Ten einde dit aan te too- 

 nen wensch ik hier een gedeelte aan te halen uit een missive van 

 een der Assistent-Residenten op Java, dat daaromtrent handelt: 



„Bij het constateeren der mislukte sawahs wordt namelijk dus- 

 danig te werk gegaan : door de commissie wordt van een door 

 ziekte aangetasten aanplant door navraag de gewoonlijke productie 

 per bouw bepaald. Wanneer bijv. 15 bouws van een dessa, waar 

 deze ziekte zich vertoond heeft, gewoonlijk (gewoonlijk 8 amet per 

 bouw tellende) 120 amet produceerden, terwijl zij nu slechts 30 

 amet hebben opgebracht, wordt \ gedeelte als geslaagd en dus 

 llJ bouw als mislukt beschouwd. 



„Is in dit geval de productie meer dan de helft van de gewoon- 

 lijke opbrengst, dan worden alle sawahs als geslaagd gerekend." 



Het is mij niet bekend of de berekening van de hoeveelheid 

 niet geslaagde sawahs steeds op die wijze plaats vindt. Waar het 

 slechts geldt de berekening der af te schrijven landrente is zij 

 zeker practisch, maar natuurlijk geheel onvoldoende om een over- 

 zicht te geven over de uitbreiding die de ziekte genomen heeft. 



Uit de getallen, voorkomende in de 4« kolom van vorenstaande 

 tabel, zagen wij dat de misgewassen in de jaren 1840 — 59 in 

 Pekalongan door de omo mentèk te weeg gebracht, nu eens 

 meer, dan weder minder groot waren. Dat zij echter over 't alge- 

 meen genomen stegen, blijkt ten duidelijkste uit de cijfers in de 

 laatste kolom vervat, waar de gemiddelde verliezen van 5 tot 5 jaar 

 berekend zijn. De opvolgende getallen aldaar: 4.6, 7.0, 22.3 en ten 



