— 434 — 



verschijnselen, die niet dan indirect door de parasiet veroorzaakt 

 worden. 



De naam waarmede de inlander eene ziekte benoemt heeft natuur- 

 lijk steeds betrekking op de meest in het oog vallende veranderingen 

 die de zieke plant vertoont, maar deze zijn natuurlijk niet altijd, 

 en zelfs slechts zelden, de primaire verschijnselen. Benoemt de inlan- 

 der ze dus naar de secundaire kenmerken, omdat hij slechts deze 

 kent, zoo ontstaat daaruit eene dubbele bron van fouten: eerstens 

 toch treden de secundaire verschijnselen wel is waar meestal op, 

 maar dikwijls ook blijven er eenige achterwege, en in de tweede 

 plaats is het mogelijk dat sommige dier verschijnselen optreden 

 tengevolge van andere oorzaken, die geheel onafhankelijk van 

 de ziekte zijn. 



Daar de naam ^omo nientèk'^ steeds het geheel van alle de zoo- 

 even genoemde secundaire ziekteverschijnselen omvat, moet deze 

 als de juiste naam dier ziekte aangemerkt worden. De naam 

 jfOnio tepak''\ welke steeds door Dr. Sollewijn Gelpke gebruikt 

 wordt, bedoelt geheel hetzelfde als omo mentèk, en beide namen 

 moeten dus als gelijkwaardig beschouwd worden. Tepak schijnt 

 echter meer in Oost- Java in gebruik te zijn, hoewel ook de naam 

 mentèk daar niet onbekend is. Een Soendaneesche naam voor deze 

 bestaat er niet, hetgeen trouwens overeenkomt met, en verklaard 

 wordt door, het niet optreden dier ziekte in de Soenda-landen. 



De Javaan noemt deze ziekte ^o)no mentèl^'' wijl hij ze toeschrijft 

 aan den invloed van een boozen geest, in de gedaante van een 

 klein kind. Wat met „<epa^•" bedoeld wordt is mij onbekend. 



Verbindt de inlander dus aan deze beide namen eene juiste voor- 

 stelling van het geheel van alle de genoemde secundaire ziekte- 

 verschijnselen, aan verwarringen en vergissingen is echter ook de 

 omo mentèk niet ontkomen. 



Wanneer toch enkele der secundaire verschijnselen achterwege 

 blijven, past de naam mentèk niet meer op de zieke planten en het 

 gevolg daarvan is dat de inlander er dikwijls niet meer den naam 

 mentèk op toepast maar een anderen kiest. Zoo is de naam „ hamhang 

 krupak''' ontstaan. Er werd reeds gezegd dat eene door de omo 

 rnentèk aangetaste padiplant gewoonlijk geen aren voortbrengt. 

 Deze komen echter slechts dan niet tot ontwikkeling, wanneer de 

 plant of in jongen toestand, of plotseling zeer hevig aangetast werd, 

 en zij daardoor te veel verzwakt is, om nog de aar te kunnen ont- 



