— 478 — 



wij bier, instede van met een vijand, met een werkzamen 

 bondgenoot van den landbouw te doen hebben. 



Ieder weet, dat de kleine donkere aardhoopjes, die men 

 vooral des morgens 'op allerlei gronden kan vinden, van re- 

 genwormen afkomstig zijn ; het zijn niet anders dan de on- 

 verteerde stoffen, die uit het darmkanaal der wormen zijn 

 verwijderd. Deze hebben namelijk de gewoonte, in den bodem 

 tot op vrij aanzienlijke diepte (2 — 3 Meter) in allerlei rich- 

 tingen gangen te graven of liever, bij gebrek aan graafpooten 

 of dergelijke organen, zich gangen te vreten en daardoor tevens 

 humusachtige stoffen als voedsel tot zich te nemen. Nu en 

 dan komen zij aan de oppervlakte en brengen dan eene voor 

 elk dier wel is waar kleine hoeveelheid humus naar boven. 

 Bedenkt men echter, dat het aantal wormen in den bodem 

 zeer groot is, veel grooter dan men vroeger meende, dan zal 

 het niemand verwonderen, dat, zooals Darwin heeft berekend, 

 de jaarlijks naar boven gebraclite hoeveelheid humusrijke aarde 

 niet minder dan 25000 Kilogram per bunder bedraagt, hetgeen 

 gelijk staat met een laagje van ongeveer 2 millimeter dikte. 

 Aan deze handelwijze der wormen is een dubbel voordeel 

 verbonden ; vooreerst komen de beste bestanddeelen van den 

 bodem aan de oppervlakte, terwijl alles, wat niet in den smaak 

 der wormen valt, zooals steenen, beenderen enz., na verloop 

 van jaren dieper en dieper komt te liggen en de nuttige 

 bestanddeelen daarvan binnen het bereik der wortels komen. 

 Maar in de tweede plaats vormen de gangen der wormen een 

 kanaalstelsel, zoowel geschikt voor een behoorlijken afvoer van 

 het water als voor eene ruime toetreding van de lucht, die 

 op vele scheikundige processen in den bodem een bespoodigenden 

 invloed heeft. 



Eene merkwaardigheid in den bouw der regenwormen, die 

 door velen op vrij zonderlinge wijze verklaard wordt, is de 

 zoogenaamde „gordel," die zich voordoet als een licliter gekleurd, 

 eenigszins gezwollen gedeelte van de voorste helft van het 

 lichaam. Deze gordel is niet anders dan de plaats waar de 

 eieren zich bevinden en de huid zeer rijk is aan kliertjes, die 



