— 587 — 



De biezen zijn, ook na de bewerking, van buiten glimmend, 

 taai en van binnen mergachtig, met lucht gevuld. Zij bezitten 

 een lengte van + 70 cM. bij een breedte van + 4 mM. 

 In bereiden staat, hetzij wit gebleekt dan wel rood of zwart 

 geverfd, worden zij op de pasars verhandeld ; ja men kan bijna 

 geen huiswaarts keerende pasarganster ontmoeten of zij draagt, 

 behalve de opgedane mondkost, eenige bundels „bakal" bij zich. 

 Onder dezen naam verstaat men daar de bereide biezen, die 

 klaar zijn om tot matjes gevlochten te worden. Het woord 

 „bakal" is niet beter te vertalen dan met ons „om te." Balal 

 heeten elders de fijngekorven awar-awar bladeren, die bereid zijn 

 om, met amfioen vermengd, als genotmiddel te dienen. Bakal 

 noemt men de kinderen, die ter vaccinatie opkomen, om 

 ingeënt te worden. 



Om de inendong- halmen wit te krijgen is het voldoende ze 

 in verschen staat goed met asch in te wrijven en in de zon 

 te bleeken. 



De roode kleur wordt er aan medegedeeld door door de biezen 

 één etmaal in water te weeken en ze daarna met de bladeren 

 van den noedjo- heester op te koken, waardoor hun kleur niet 

 ongelijk wordt aan die van drakenbloed. 



De noedjo, PeristropJte montana Neks is een Acanthacea met 

 paardje bloemen, die op Java veelvuldig in paggers aangeplant 

 wordt, op de erven der Inlanders en ook elders in den Archipel 

 tot roodkleuren dient, een gebruik, dat sedert eeuwen bekend is. 

 Ziehier wat de oude Rumphius reeds in 1690 van de naver- 

 wante Peristrophe tinctoria Nees, het verwersblad, schreef in zijn 

 Herbar. Amboiens. Lib X. Hoofdstuk 36. 



„De roode soort is meest in gebruik, om 't witte Katoen 

 „en Gaarn rood te verwen, als men 't met de bladeren en 

 „wortelen van Nenn kookt, doch men moet de bladeren van 

 y^LeJia daar bij doen, zoo verwen ze vaster rood dan Sappan 

 „Hout, en de kleedjes, daarmede geverwt verbleeken zoo ligt 

 „niet door den zweet, welke hooge couleur men eigenlijk Beram 

 „noemt, tot welken einde het bij veelen, inzonderheid bij de 

 „Macassaren in hunne tuinen gehavent werd. Die van Bonoa 



