— 135 — 



Maar dat uitkristalliseeren loopt bij deze tabakszouten lang niet 

 zoo gemakklijk van stapel, als wanneer men bijv. een oplossing van 

 keukenzout indampt. Zoodra de laatste oververzadigd is, kristal- 

 liseert de overmaat zout vlug uit; voegt men er weer water bij, 

 dan lossen de afgescheiden kristallen weer vlug op. — Maar die 

 kali-, kalk-, en raagnesiazouten van appelzuur en citroenzuur kunnen 

 oververzadigde oplossingen vormen, waarin bijna geen water als oplos- 

 middel meer voorkomt, en die toch verbazend veel tijd noodig 

 hebben, om tot kristallisatie te komen. Vandaar dat het zeer 

 dikwijls voorkomt, dat de kristallisatie in de droogschuur nog geen 

 tijd genoeg heeft gehad om op gang te komen, en pas na weken 

 gedurende de fermentatie, gaandeweg tot stand komt. Aldus laat 

 zich verklaren, waarom men beslag a, den gemakklijk kristalliseeren- 

 den salpeter, reeds in de droogschuur waarneemt, terwijl & en c eerst 

 in de fermenteerschuur zichtbaar worden; de beide laatste bestaan 

 toch, zooals gebleken, in hoofdzaak uit de genoemde organische 

 zouten. 



Wat zijn dan nu de redenen, waardoor die zoutoplossingen naar 

 buiten komen? 



Ten eerste, door schending van het bladweefsel door menschenhand. 

 Als plaatsen, waar onvermijdelijk het inwendige bladweefsel met 

 de buitenlucht in aanraking komt, moeten wij den kop van den 

 hoofdnerf, en het rijggaatje erin, beschouwen. Daar treft men dan 

 ook altijd 't eerst beslag aan. 



Maar verder kunnen talrijke andere plaatsen van het blad door 

 ruwe behandeling van hun opperhuid beroofd worden ; trouwens, 

 dat is nog niet eens noodig; een eenvoudige barst, breuk, of kreu- 

 king is voldoende, om de strooperige zoutoplossing naar de opper- 

 vlakte te laten komen, om daar later beslag af te zetten. 



Daarom acht ik het vele uitschudden van de tabak, tusschen de 

 fermentaties door, verkeerd ; omdat daarbij veel te veel bladweefsel 

 geschonden wordt, en kristallisaties, die anders op den duur binnen 

 in het blad zouden hebben plaats gehad, nu aanleiding geven tot 

 beslag buiten op. 



Behalve deze directe redenen voor beslagvorming, zijn er ten tweede 

 echter ook andere, waar de planter slechts indirect invloed op uitoefenen 

 kan. En zoo is het denkbaar, dat de hoeveelheid kristallen zóó groot 

 wordt, dat de opperhuid het niet houden kan. Men begrijpe mij wel, — ik 

 "wil daarmede geenszins de voorstelling beamen, als zouden de groeiende 



