— '210 — 



. Aangezien het klimaat van Bengalen al dicht tot het subtropi- 

 sche nadert, is de vruchtwisseling daar anders dan op Java. 



De droge tijd gaat ginds gepaard met een lage temperatuur, 

 vraardoor de verbouw van Europeesche gewassen, als granen, aar- 

 dappels, erwten, boonen, mosterd, enz, mogelijk wordt gemaakt. 

 In de vruchtwisseling kan de Bengaalsche landbouwer meer variatie 

 brengen dan zijn lotgenoot hier. In de allereerste plaats wordt 

 echter rijst verbouwd. Dit blijft het hoofdgewas. Voor den Indiër 

 is, evenals voor den Javaan de rijst het voornaamste voedings- 

 middel. Rekent men, dat een landbouwersgezin 3 — 4 bouw grond 

 (dit heb ik wel als gemiddelde hooren noemen, wat echter voor 

 sommige streken zeker te hoog is) tot hare beschikking heeft, zoo 

 wordt gemiddeld nooit meer dan 1/3 daarvan voor den jutebouw 

 bestemd en het overige dient dan voor rijst en andere voedings- 

 gewassen, meestal leguminosen. Volgens de statistiek wordt meer 

 dan 60 pCt. van den bouwbaren grond in Bengalen met rijst be- 

 plant. 



Jute en rijst worden dus naast elkaar verbouwd. 



In Bengalen onderscheidt men 3 hoofdsoorten van rijst, t. w. 

 „Aman", „Aus", en „Boro" rijst. De eerste soort wordt het hoogst 

 geschat, zoowel wat de voedingswaarde, als de smaak betreft. De 

 „Aman" rijst wordt op laag gelegen, vruchtbare kleigronden gecul- 

 tiveerd. In het begin van den regentijd of iets vroeger d. i. in 

 het laatst van Mei wordt het zaad in kweekbedden uitgezaaid en 

 wanneer de regens goed zijn doorgekomen d.i. begin Juli op de 

 velden overgeplant. Begin December kan zij worden geoogst. 



Op de hooger gelegen, voor irrigatie door regens minder ge- 

 schikte gronden, wordt „Aus" rijst gecultiveerd. Deze soort wordt 

 meestal direct op de akkers uitgezaaid in het begin van Mei en 

 kan dan tegen het einde van September worden geoogst. 



Welke rijstsoorten zullen worden uitgeplant hangt af van den 

 grond, de regens en de te volgen vruchtwisseling. Op minder- 

 waardige gronden wordt de „Aus" rijst dikwijls gevolgd door een 

 ander graangewas bijv. tarwe of gerst of ook Avel wisselt zij af met 

 aardappelen. Als aanbevelenswaardige vruchtwisselingen gelden de 

 volgende: 



Voor droge en lichte gronden: 



eerste jaar „Aus" rijst (Mei September) gevolgd door een vlin- 

 derbloemig of olieleverend gewas of beide gemengd (October-Maart). 



