— 308 — 



hier een gunstigen voedingsbodem (gunstiger dan in den grond), 

 zij leven voorloopig geheel op kosten van de plant, die hen niet 

 alleen koolhydraten maar ook stikstofhoudende voedingstoffen ver- 

 schaft. De bacteriën zijn tot zooverre dus zuixere parasieten \hieT- 

 uit laat zich verklaren, waarom de Legumiuose deze schadelijke 

 indringers eerst tracht te weren. 



Krijgt nu de plant gebrek aan stikstofvoeding dan ondervinden 

 dit ook de bacteriën, die zich óf met minder stikstof tevreden 

 moeten stellen of zelf in 't ontbrekende moeten voorzien. 



Dit is het stadium, waarin de bacteriën, die in de wortelknolletjes 

 reeds aanwezig zijn, eene innerlijke verandering ondergaan, waarbij 

 zij overgaan tot zoogenaamde bacteroiden welke (in tegenstelling 

 met de bacteriën zelf; de eigenschap bezitten, vrije stikstof uit 

 de lucht op te kunnen nemen om ze als voedsel te gebruiken. 

 Dit geschiedt dus eerst dan, wanneer de bodem geen stikstof genoeg 

 meer voor de voeding van de Leguminose zelf en van de bacteriën 

 vermag te leveren. 



De bacteroiden vormen nu uit de vrije stikstof der lucht, (die 

 natuurlijk ook in den bodem in voldoende hoeveelheid aanwezig is) 

 eene stikstofhoudende stof, die zij voor eigen groei denken te gebrui- 

 ken, maar hierbij hebben zij buiten den waard of wel hare hospes de 

 Leguminose gerekend, die de stikstofhoudende stof voor 't grootste 

 deel voor zich zelf weet te bemachtigen. De rollen zijn dus nu 

 gedeeltelijk omgekeerd; terwijl in een vroeger stadium de leguminose 

 aan de bacteriën stikstofvoeding verschafte (zoolang de grond genoeg 

 stikstof leverde), voorzien nu de tot bacteroïden veranderde bacteriën 

 de Leguminose van stikstof, in den vorm eener oplosbare organische 

 stikstofverbinding. 



"Wat aangaat de overige voedingsbestand deelen, deze worden nog 

 steeds door de Leguminose in de blaren gevormd en ook aan de 

 bacteroïden harer wortelknolletjes geleverd. Op deze wijze gaat nu 

 de samenleving (symbiose) door. De stikstofhoudende stof (die ons 

 hier speciaal interesseert) wordt voortdurend in de wortelknolletjes 

 gevormd, en door de leguminose wortels voor 't grootste deel naar 

 bovenaardsche plantendeelen gevoerd; het is duidelijk dat hierbij 

 de hoeveelheid stikstof door de wortel-bacteriën geleverd vele malen 

 (50 ja 100 maal) grooter kan zijn, dan de op een gegeven moment 

 in de knolletjes aanwezige stikstof. 



Met deze korte uiteenzetting meen ik voorloopig te kunnen vol- 



