— 14 — 



111(311 wcot (l;it dit l)i.i de bovemumgehaalde knolletjesfvan 

 Lagnminosen e. a.) geschiedt." ^i 



ZooalH ]'eeds gezegd wei'd berustte deze conclusie op 

 mikroskopische onderzoekingen venlcht aan planten, boo- 

 men, heesters en kruiden, die uitsluitend uit het oerwoud 

 afkomstig waren. De eenige cultuurplant die ik toen mede 

 onderzocht was de koffie. 



Later echtej' hel» ik de wortels van verschillende andere 

 cultuurplanten onderzocht, en steeds trof ik ook in dezen 

 de schimmel aan en wel geheel op dezelfde wijze als bij 

 de andere planten. Dientengevolge moest ik wel tot het 

 besluit komen dat niet alleen bij };offie^ maar ook bij racao^ 

 fhee^ kina.1 tahak^ suikerriet, en l)Ovendien bij nootmuskaat^ 

 de bedoelde wortelschimmel, wel verre van nadeel te berok- 

 kenen, integendeel het middel vormt om aan de voedster- 

 plant een bij uitstek belangrijke voedingstof (nl. stikstof) 

 te doen toekomen, die zij ontleent aan een bron (de atmos- 

 pheer) waaruit de plant alléén ze zich niet zou kunnen 

 toeeigenen. 



Evenwel, mijne conclusie dat de symbiotische schimmel, 

 wanneer die in de wortels leeft, vrije stikstof kan assimi- 

 leeren, berustte uitsluitend op mikroskopisch onderzoek en 

 op theoretische beschouwingen, welke eveneens in mijn 

 aangehaald opstel over de stikstofvoeding der kofüe medege- 

 deeld werden, voorzoover ten minste dat aldaar mogelijk was. 



Wel had ik ook reeds door verschillende cultuurproeven, 



1) Het zij mij vergund deze g-elegenheid aan te grijpen om een kleine rectifi- 

 catie aan te brengen. 



In zijne: „Waarnemingen en beschouwingen naar aanleiding van eenereis in 

 de koffie" (Mededeelingen van 's Lands Plantentuin, No. 24, 1898) bespreekt Dr. 

 Kramers ook (blz. 16,17) mijne onderzoekingen omtrent de symbiose van de schim- 

 mel met de koffiewortels, doch geeft daarbij een kort overzicht van de wijze 

 waarop Prof. Frank zich de samenwerking van schimmel en wortel denkt bij eiken en 

 beuken, dus bij planten met ,,ectotrophe mycorhiza". Mijne onderzoekingen heb- 

 ben daarentegen uitsluitend betrekking op de zoogenaamde „endotrophe mycorhiza's", 

 zooals ook de koffie die vertoont, en mijne meening omtrent de functie, die de schimmel 

 bij deze laatsten te vervullen lieeft is dan ook, zooals ten overvloede uit dit opstel 

 blijkt, een geheel andere, als die welke Prof. Frank daaromtrent koesterde. 



