— 192 — 



zou men geleidelijk wel weer tot de oude, zeer fraaie stek- 

 ken terug gekomen zijn, hetgeen echter jaren zou geduurd 

 hebben voor de geheele Residentie, doch ongeveer gelijk- 

 tijdig hiermede kwam van de Kaap de Goede Hoop, door 

 tusschenkomst van den Heer Raaff, zaad van Natal-Indigo. 

 Een ieder wierp zich op die soort, welke aanvankelijk uiterst 

 gunstig groeide. 



Onmiddellijk echter bleek, dat men oneindig veel meer 

 fabrieksruimte behoefde, omdat het bladgewas zoo oneindig 

 veel overvloediger was — gelijken tred daarmee hield het 

 transportwezen, en het overige personeel. 



Tevens bleek ook dat de Natal-indigo bij lange na niet 

 zoo gemakkelijk zijn stof losliet en dat het zelfs maar 

 weinigen gegeven was om een fraaie kwaliteit te bereiden. 



Men was absoluut afhankelijk van den Javaanschen 

 mandoer, die aan allerlei hocus-pocus vertooningen zijne 

 bijna geheel aan toeval te wijten goede resultaten toe- 

 schreef. 



Nog niet zoo heel lang geleden schreef een landhuurder 

 een brochure, waarin hij zijn totale afhankelijkheid van 

 den Javaanschen goochelaar erkende. 



De Javaan, die den naam had een goed indigofabrikant 

 te zijn, deed opgeld. 



Elkaar zulk een man af te troebelen was hooge politiek 

 en vaak bleek het dat de man absoluut niets ervan afwist 

 en het slechts toeval was geweest, dat hij op zijn vorige 

 standplaats zoo gunstig had gewerkt. 



Het product uit de Natal-plant verkregen, werd in Hol- 

 land minder geapprecieerd. Men vond het daar te blauw, 

 te weinig violet, dikwerf te hard en meer dergelijke. 



In de Residentie Soerakarta, waar de gronden veel 

 zwaarder zijn dan in Djokjakarta, en waardoor dus de 

 stek-indigo minder werd geplant, gedijde de Natal indigo 

 uitstekend. 



Men had echter in die Residentie slechts weinig helder, 

 zuiver water, en toentertijd was het een bepaalde eisch 



