— 539 — 



ven zijn; daarna, einde 93, copuleerenten van Java-stam- 

 uitloopers op Liberia, waarvan er nu nog een vrij groot 

 aantal leven, benevens enkele takenten Java op Liberia. 

 Daartoe is een soort kweekhuis gebouwd van atap met 

 een paar glazen ruiten. Daarin zijn op beddingen de enten 

 geplant, gemaakt door Liberia-bibits uitgezaaid in Juli 92, 

 met de kluit er aan, op te nemen en te verenten op de 

 wijze van Klein Getas. Er zijn er in dat kweekhuis veel 

 gestorven, de rest is geleidelijk in Februari en Maart in den 

 tuin uitgeplant, naarmate zij bleken te leven. Die aanplant 

 is daarna slordig onderhouden en heeft veel in het vuil 

 gestaan. De laatste drie jaren is er echter weer zorg aan 

 besteed. Zij hebben voor hunne grootte zeer zwaar gedra- 

 gen en, naar ik verneem, dit jaar veel ondertakken verloren 

 door overdracht. Verleden jaar heb ik ze zelf gezien, zij 

 waren klein gebleven voor hunnen leeftijd, zaten vol vrucht, 

 maar met groeiende loten en blad aan de uiteinden der 

 takken en veel knop. Er is met opzet geen vrucht 

 afgenomen om te zien hoe het gaan zoude. De koffie is 

 niet te onderscheiden van de gewone Java van Gansiran. 

 De takenten zijn zeer weinig uitgegroeid en overdragen 

 zich nog meer dan de stam-enten. 



In de daarop volgende jaren is het enten in het vergeet- 

 boek geraakt, tot dat men er einde 96 of begin 97 weder 

 mede begon, onder den indruk van de wel reeds vroeger 

 ontdekte en beschreven, maar nog niet ter kennis van de 

 groote meerderheid der planters gekomen aaltjesziekte, die 

 eensklaps bleek zeer verspreid te zijn. Geheele Java-tuinen 

 waren daaraan te gronde gegaan en door Liberia vervangen, 

 nadat herbeplanting met Java onmogelijk gebleken was, 

 omdat de jonge boompjes steeds weder afstierven. Wel 

 bleek spoedig, dat ook de Liberia soms door de aaltjes 

 wordt aangetast en op sommige plekken zelfs sterk, maar 

 de op tal van plaatsen goed gelukte herbeplantingen van 

 uitgestorven tuinen met Liberia, bewijzen duidelijk dat 

 de Liberia-wortel toch dooreen genomen er tegen bestand 



