— 541 — 



heeft minder last van beschimmelen dan in de zoo maar 

 in den grond gegraven putten met een raam er over. De 

 uitkomsten waren aanvankelijk zeer bevredigend. Onder 

 de door genoemde heeren zelf of onder hun onmiddellijk 

 toezicht gemaakte enten was er bijna geen enkele, die in 

 den bak niet aansloeg en begon te groeien. 



Toen ik verleden jaar mijne reis maakte over de koffie- 

 landen, was men algemeen vol hoop en goede verwachting. 

 Dit jaar daarentegen was de stemming omgeslagen en 

 velen wilden van Java-enten op Liberia niets meer weten. 



Deze meening kan ik niet deelen; maar ik heb mij wel 

 kunnen overtuigen, dat de uitslag op vele plaatsen teleur- 

 stelling gegeven heeft. Van de op de zooeven genoemde 

 wijzen gemaakte enten, zag ik een groot aantal in de tuinen 

 bepaald kwijnen. Zij waren weinig ontwikkeld, hadden 

 bleekgroen of gemarmerd blad, reeds gevormde takken 

 waren weder afgestorven, van de stam-enten vooral de 

 onderste. Ook vond ik exemplaren, die in 98 veelbelovend 

 stonden, in 99 weinig verder uitgegroeid. Daartegenover 

 vindt men wel op het eene land een grooter, op het andere 

 een kleiner aantal werkelijk goed groeiende enten, maar 

 dit aantal is in verhouding tot dat der minder geslaagde 

 niet voldoende en zij groeien, wat de stam-enten 

 aangaat, hoogstens evengoed, maar niet beter dan gewone 

 zaailingen. Bij de takenten is zulk eene vergelijking moei- 

 lijker te maken, omdat men onder de boomen uit zaad 

 geen daarmede overeenkomstige vormen vindt. In het 

 algemeen komt het mij voor, dat zij zich minder goed 

 ontwikkelen dan de stam-enten. 



Nu is er zeker op de wijze van uitvoering van het enten 

 op verscheiden plaatsen wel wat aan te merken geweest. 

 Het zoude trouwens wel een wonder zijn als men bij het 

 invoeren van eene dergelijke nieuwigheid geen leergeld 

 zoude te betalen hebben. Opnieuw is voor de zooveelste 

 maal de ondervinding opgedaan, dat men slechts zeer 

 enkele inlanders er toe kan krijgen hun werk goed en 



