— 552 — 



gedwongen zich in eene schroeflijn langs dien wand te 

 ontwikkelen en zoo vormen zich geheele kluwens van die 

 wortels. Wordt nu, zooals veel gedaan is, bij het uit- 

 planten in de tuinen de geheele kluit, zooals die uit den 

 pot komt, in een gat gezet en aangeaard, dan moet het 

 wortelstelsel zich meestal eerst weder vernieuwen uit 

 knoppen waaruit recht groeiende wortels ontspruiten, want 

 de eenmaal verdraaide en vergroeide wortels schijnen, dik- 

 wijls tenminste, niet weder normaal te kunnen worden. 

 Neemt men kwijnende enten uit den grond, eenige maan- 

 den nadat zij in den tuin uitgeplant zijn, dan ziet men 

 dikwijls dat het geheele wortelstelsel nog ongeveer in den- 

 zelfden toestand gebleven is waarin het uit den pot kwam. 



Bedenkt men nu, wat de ervaring ons gedurig leert, hoe 

 gewichtig voor het leven en de ontwikkeling van een 

 Liberia een rechte, welgeschapen penwortel is, al begrijpen 

 wij ook niet waarom een scheeve of kromme niet even 

 goed is, dan dringt zich de gedachte op, dat het kwijnen 

 van zulk een ent, zooal niet geheel, dan toch voor een 

 groot deel aan het verwrongen zijn van het wortelstelsel 

 te wijten is. 



Van de enten te Madoe Ardjo, waarover ik hierboven 

 sprak, die goed groeien, was bij het uitplanten de pen- 

 wortel nogmaals een weinig ingekort, ten einde die er 

 toe te brengen een nieuwen uitlooper te maken, die de 

 rol van penwortel overneemt. 



Alles samengenomen heb ik geen bezwaar tegen het 

 gebruik van potten, alleen tegen te nauwe en te ondiepe. 

 Men zoude ze echter minstens een halve voet breed en 

 een voet diep moeten maken en dan nemen zij te veel 

 plaats in den bak in. Hetzelfde geldt voor bamboezen 

 mandjes en boemboengs. Vooral de laatste hebben slecht 

 voldaan, omdat men er vele kromme wortels in vindt. 



Nog beter, geloof ik, is het van de potten geheel af te 

 zien, ook al zoude men daardoor in den aanvang wat meer 

 dooden krijgen. Als men in Holland jong bosch planten 



