— 562 - 



snijdt de mislukte ent van den top af en ent opnieuw 

 iets lager, of, indien de stam der Liberia onder de veren- 

 ting reeds te houterig geworden is, laat men een wiwil 

 naast den top staan en plaatst de nieuwe ent daarop. 



Tak-enten zijn niet zoo goed geslaagd als stam-enten uit 

 wiwils. Ik zag er wel, die vrij goed voldoen, maar de 

 stam-enten groeien forscher. Dat laat zich gereedelijk ver- 

 klaren als men nagaat, dat bij de laatste de top der Liberia 

 en de wiwil van de Java beide uit zeer jonge weefsels 

 bestaan, wat met een reeds houtigen tak niet meer het geval 

 is, bij welken dus de vergroeing minder gemakkelijk gaat. 



Liberia's van tusschen de een en twee jaar oud zijn den 

 heer Schaap het best bevallen om te verenten. Op oudere 

 gaat het ook goed, maar er is geen reden om eerst te 

 wachten tot de boomen hoog opschieten en een breed 

 takstelsel maken. Hierbij is in het oog te houden, dat op 

 hooge landen als Kandangan, de Liberia niet zoo vlug 

 groeit als op lagere ; de tweejarige zijn niet meer dan een 

 voet of drie, hoogstens vier hoog. 



Ook op verscheidene andere landen zijn proeven genomen 

 met enten onder reageerbuisjes, overal met aanvankelijk 

 succes, maar alle die enten waren tijdens mijne reis nog 

 te jong om veel besluit te kunnen trekken uit wat ik 

 daar zag. 



Van deze beide ontwijzen, zoowel van die van den heer 

 Krijthe als van die van den heer Schaap hebben wij veel 

 te hopen. Natuurlijk zullen er nog een paar jaren moeten 

 voorbij gaan eer wij volkomen weten wat wij er aan hebben, 

 maar het is toch te verwachten, dat de eerste den koffle- 

 planter in staat zal stellen, zonder bijzondere kosten, in 

 korten tijd, en groot aantal goed vergroeide planten met 

 Liberia- wortel en Ja va-stam te verkrijgen, die men uit- 

 planten kan even als Ja va-zaailingen. Hoe deze zich zullen 

 houden tegenover de aaltjes, is nog niet proefondervindelijk 

 gebleken, zoover het echter vooruit na te gaan is, waar- 



