— 190 — 
neemt, terwijl de andere produktiefactoren slechts een gering 
deel uitmaken. 
Het intensieve bedrijfstelsel ishet omgekeerde hiervan. Hier 
zijn de produktietactoren arbeid en kapitaal het grootst, ter wijl 
men met de produktiefactor grond slechts zeer spaarzaam is. 
Als het uiterste geval van het extensieve bedrijfstelsel zou 
men kunnen opvatten dat, waarbij de grond noch bewerkt, 
bemest of bezaaid wordt en de geheele landbouwarbeid zich 
beperkt tot het inzamelen der toevallig voorhanden planten- 
produkten. Zoo handelen nog de meeste wilde volken. 
Hier kan men eigenlijk nog niet van een bedrijfstelsel 
spreken, om welke reden men het ook thans niet meer daartoe 
rekent. 
Het stelsel dat hierop onmiddellijk volgt, is dat waar men 
den grond een lichte bewerking laat ondergaan, hem kunstmatig 
bezaait, doeh nog geen bemesting toepast; aldus handelt men 
uog in de meeste koloniën, het grootste deel van het Westen 
van Amerika, Hongarije en Zuid-Rusland. 
Ook hier treedt de produktiefactor grond nog sterk op den 
voorgrond en terwijl men bij het intensieve bedrijfstelsel de 
door de oogsten geleden vruchtbaarheid door bemesting en 
grondbewerking zal trachten te herstellen, zoo zal men hier — 
wanneer zulks noodig mocht zijn — dit trachten te verkrijgen 
zonder arbeid en kapitaal m.a.w. men laat het land braak 
liggen of gebruikt het als blijvende weide. 
De doelmatigheid van dit stelsel laat zich eenvoudig uit 
dit feit verklaren, dat in zulke gevallen de grondrente laag 
is, daarentegen rentestandaard en arbeid hoog. In zoo’n geval 
is het dus rationeeler, wanneer men ter verkrijging derzelfde 
hoeveelheid oogstprodukten duur kapitaal en arbeid uitspaart 
en in de plaats daarvan meer grond in gebruik neemt. 
Al naarmate de landbouwstelsels een intensief karakter be- 
ginnen aan te nemen, zal ook aan de andere produktiefactoren 
een grootere rol worden toegekend en al naar de omstandigheden 
zal het in het eene geval het kapitaal zijn en in het andere 
geval de arbeid. Maar meer en meer zal men spaarzamer 
