— 193 — 
de Christiani’s. Uit hunne, gedurende 45 jaren achtereen 
voortgezette, bemestingsproeven bleek hoe met elk jaar bij 
den roofbouw de rentabiliteit eener toegepaste bemesting toenam. 
Wij hebben hier dus met een schijnbaar kwaad te doen, 
dat de genezing in zich zelf draagt. 
We weten dat de bemesting nooit rentegevend zal zijn, 
wanneer zij niet tengevolge heeft een meeropbrengst, maar 
zooals we boven reeds gezegd hebben is niet elke hoogere 
opbrengst rentabel. We hebben ons in de eerste plaats af te 
vragen in welk geval de bemesting een verhooging van op- 
brengst ten gevolge heeft en in de tweede plaats onder welke 
omstandigheden deze een rentabele is. De eerste vraag is van 
zuiver natuurwetenschappelijken aard en de tweede heeft een 
oeconomische strekking. 
Duidelijk blijkt hieruit dus, dat men de rentabiliteit der 
bemesting niet mag afleiden uit de een of andere natuurweten- 
schappelijke overweging en dat men zich, met terzijdestelling 
van alle andere factoren, niet alleen mag richten naar de 
uitspraak van de leer der volle restitutie. 
Dat de predikers van de restitutieleer nog niet zoo na- 
deelig hebben gewerkt voor landen, waar de intensieve land- 
bouw wordt gedreven, is het gevolg van de spaarzaamheid en 
vasthoudendheid der landbouwers, die eerder geneigd zijn 
een onrationeele roofbouw te drijven. Verdere oorzaken waren 
ook de hooge rentestandaard en de kostbaarheid der meststoffen. 
Maar thans, bij den dalenden prijs der meststoffen, laat zich voor 
Duitschland al degelijk de nadeelige invloed van de eenzijdige 
opvatting der restitutieleer gelden. Volgens Liebscher zouden 
de Duitsche landbouwers/eenige millioenen marken verliezen door 
den nutteloozen aankoop van phosphorzuurhoudende mest- 
stoffen. Dit terloops opgemerkt. 
Elke vermindering van het meststof kapitaal zal, bij dezelfde 
behoefte, leiden tot een punt, waar nog verdere afneming irra- 
tioneel wordt en deze grens zal des te eerder bereikt worden 
naarmate de vraag naar landbouwprodukten toeneemt. 
Het omgekeerde doet zich voor, wanneer de vraag naar land- 
Teijsm. VUIL 15 
