— 195 — 
overgebleven, om de vraag naar levensmiddelen te kunnen 
bevredigen. Men redeneerde nu verder en betoogde, dat, wan- 
neer in zoo ’n tijd de verloren meststoffen slechts ten koste 
van veel arbeid en kapitaal te herwinnen zouden zijn, dit ten 
gevolge moest hebben een stijging van den prijs der levens- 
middelen, welke dan het geslacht uit dien tijd zou treffen. 
Hun betoog was juist, doch men zag de oeconomische zijde 
van de zaak over ’t hoofd. Men nam eenvoudig aan, dat 
de instandhouding van het meststofkapitaal niets kostte en 
dat het een onmogelijkheid zou zijn in tijden van nood 
het weggeworpen meststof kapitaal op de een of andere wijze 
te herwinnen! 
Wanneer de landbouwer gedwongen zou zijn door den aard 
zijner oogstprodukten het uitgevoerde meststofkapitaal in den 
een of anderen vorm terug te koopen, om het weer aan den 
grond toe te voegen, ten einde getrouw te blijven aan de leer 
der volle restitutie, terwijl deze handeling een onrationeele be- 
drijfsoperatie is, zoo is het duidelijk dat hij zich hiermede 
jaarlijks een offer oplegt. Het is niet moeilijk in te zien dat 
de instandhouding van het meststofkapitaal voor den akker 
of voor een geheel land, waar een streven voorhanden is van 
de verplaatsing van dit kapitaal, niet zonder kosten kan ge- 
schieden. Met grootere kosten zal dan naar verhouding minder 
geproduceerd worden, wat ten gevolge zal hebben dat de levens- 
middelen ook naar verhouding duur zijn, m. a. w. door de 
hoogere produktiekosten houdt men de levensmiddelen duur, 
iets waarvoor men de toekomst had willen behoeden. 
Dit offer zou de tegenwoordige generatie alleen dan vrij wil- 
lig dragen, wanneer zij de zekerheid met zich omdroeg, dat 
hierdoor het nageslacht gespaard zou blijven voor erger toestan- 
den dan die, waarin zij zelf verkeert. Men moet vooral niet uit 
het oog verliezen, dat kapitaal produktief aangewend weer 
nieuw kapitaal vormt. Trekken we dit in onze beschouwing 
en het betreft niet tientallen van jaren, doeh honderdtal- 
len, dan ligt de vraag voor de hand tot een hoe groot 
bedrag is dan het jaarlijks gebrachte offer aangegroeid ? 
