— 239 — 
van Teysmannia heeft Dr. Tromp de Haas duidelijk aangetoond 
hoezeer men bij de bemesting op het oeconomische gedeelte 
van het vraagstuk moet letten. 
Het is dus niet zoo zeer de kunst om uit de koffietuinen een 
grooter opbrengst te verkrijgen, maar wel de grootst mogelijke 
productie tegen de minst mogelijke kosten aan mest. Men zal 
er dus met de meeste zorg voor moeten waken, dat er geene 
stoffen in den grond gebracht worden waaraan geen behoefte is, 
tenzij men ze in den een of anderen vorm, bijv. als toevallig 
bestanddeel van een noodige meststof, op den koop toekrijgt. 
Verder zal men niet alleen moeten bepalen op welke bestand- 
deelen, zooals stikstof, phorphorzuur, kalk, kali, enz., een koffie- 
aanplant voordeelig reageert, maar tevens nagaan in welken 
vorm deze stoffen aangewend moeten worden en op welke wijze 
men ze het goedkoopst kan verkrijgen. Contrôle op het gegaran- 
deerde gehalte zal natuurlijk uitgeoefend moeten worden. Samen- 
werking van de planters zal ook in dit opzicht van het grootste 
belang blijken te zijn. 
Een van de voornaamste oorzaken waardoor bemestings- 
proeven op koffie hier te lande tot nu toe zoo weinig tot hun 
recht gekomen zijn, is het tot dusverre ontbreken van proef- 
en contrôle-stations. Als men ziet wat op dit gebied in Europa 
en Amerika voor verschillende cultures, en op Java meer spe- 
ciaal voor de suikercultuur, reeds gedaan is, dan springt het 
in toog hoe wenschelijk het was, dat men voor de koffiecultuur 
de handen aan ’t werk sloeg. Voor het invoeren van nieuwe 
koffiesoorten en schaduwboomen, het bestudeeren van ziekten 
en plagen heeft ’s Lands Plantentuin wel is waar veel gedaan, 
ook voor de cultuur der Liberia-koffie heeft deze instelling 
belangrijke gegevens verstrekt en wordt te Buitenzorg nog steeds 
getracht meerdere te verzamelen, maar voor de Java-koffie, 
waarvan de cultuur toch voor deze kolonie van zulk een overwe- 
gend groot belang is, vermocht zij, omdat het bij uitstek 
vochtige klimaat van Buitenzorg daarvoor zoo weinig gc- 
schikt is, niet veel te doen. 
Wel kunnen natuurlijk in de laboratoria aldaar tal van onder- 
