— 402 — 
vlugger gaat dan naar de beide kanten en naar boven. Op som- 
mige ondernemingen werd mij echter ook verzekerd, dat de plekken 
met afstervende boomen zich gewis ook naar boven toe belangrijk 
uitgebreid hadden. 
Eindelijk was het ook nooit mogelijk, tusschen de plekken met 
afstervende of doode boomen en de omliggende gezonde gedeelten 
der tuinen in den toestand van den grond het geringste, met het 
bloote oog waarneembare, verschil te vinden. De ziekte komt 
zoowel op zand als op kleigrond voor, in sterk geaccidenteerd 
en in vlak terrein, in vochtige en droge streken, op den rug van 
heuvels, op hellingen en in valleien, 
Is het na het bovenstaande reeds onwaarschijnlijk, dat de grond 
of het klimaat als oorzaken der ziekte zouden zijn op te vatten, 
zoo wordt het aan den anderen kant des te waarschijnlijker, dat le- 
vende organismen de ziekte veroorzaken. Hiervoor spreekt gedeel- 
telijk ook het reeds genoemde feit, dat soelamans, die in plaats van 
doode boomen geplant zijn, in betrekkelijk korten tijd door dezelfde 
ziekte aangetast worden en bijna zonder uitzondering in het 1de — 3de 
jaar te gronde gaan. De ziekte schijnt dus besmettelijk en de grond 
moet de besmetting veroorzakende organismen bevatten. 
Dat de besmetting door den grond gebeurt en dat de wortels 
het eerst door de ziekte aangetast worden, blijkt verder ook uit de 
uitwendige verschijnselen bij de zieke planten. Op de meeste (ty pi- 
sche) plekken — eenige uitzonderingen zullen later besproken wor- 
den — vindt men namelijk, dat bij de door de ziekte aangetaste 
planten altijd het wortelstelsel meer of minder verrot. Bij het begin 
der ziekte zijn gewoonlijk slechts de fijnere haarwortels gedood, 
later worden ook de dikkere en oudere worteldeelen aangetast en 
het is bij deze zonder moeite op te merken, dat het eerst alleen 
de schors van de wortels tot op het hout eene bruinachtige kleur 
vertoont en afsterft. Deze bruine kleur, gevolgd door eene vrij spoe- 
dige verrotting is allengs ook aan de oudore en oudste wortels te 
zien en verspreidt zich eindelijk tot aan het bovenste einde van den 
penwortel. In eenige gevallen vond ik ook aanzwellingen aan de 
aangetaste wortels, meestal ontbraken deze echter. 
De takken en bladeren vertoonen minder karakteristieke verschij n- 
sels. Wel is waar is ook aan deze gewoonlijk reeds bij het begin der 
ziekte te zien, dat aan de planten iets mankeert; de bladeren zijn 
meest minder talrijk en verdrogen spoedig, de takken zijn ook veel 
