— 403 — 
minder krachtig en de vruchtbaarheid is gering. In vele gevallen — 
inzonderheid bij soelamans — is echter de vernielende werking der 
ziekte eene zoo snelle, dat boven den grond niets als een vrij spoedig 
verdrogen der aangetaste planten te zien is. In sommige streken vindt 
men ook, dat de ziekte met een geelworden der bladeren begint, Het 
is echter zeker, dat de door de typische wortelziekte aangetaste 
boompjes zeer dikwijls tot het verdrogen toe normaal groene bla- 
deren vertoonen, terwijl aan den anderen kant in zeer talrijke ge- 
vallen, waar de typische wortelziekte zeker niet aanwezig is, een 
geelworden der bladeren plaats heeft. Men kan dus uit het geel- 
worden der bladeren alleen, zeker niet tot de aanwezigheid der 
typische wortelziekte besluiten. 
Na het voorafgegane kan het wel nog twijfelachtig schijnen, of op 
de verschillende plaatsen eene bepaalde, overal door dezelfde organis- 
men veroorzaakte ziekte aanwezig is. Daar de beschreven uiterlijke 
kenteekenen in het geheel weinig karakteristiek zijn, is het a priori 
niet uitgesloten, dat op verschillende plaatsen ook verschillende orga- 
nismen het plotselinge afsterven der boompjes veroorzaken of dat zij 
althans op sommige plekken den dood der boomen in verschillende mate 
bespoedigen. Om nu voor de oplossing van deze vraag materiaal 
te verkrijgen, was het in de eerste plaats wenschelijk het wortel- 
stelsel der aangetaste boomen in een zoo groot mogelijk aantal 
streken zorgvuldig te onderzoeken. Het eerste resultaat van zoo- 
danig, op meer dan 50 ondernemingen ingesteld onderzoek, was nu, 
dat overal waar de wortels de in het bovenstaande gekarakteriseer- 
de eigenaardigheid vertoonden, miskroskopisch kleine dieren, die 
tot de familie der Nematoden behooren, zoogenoemde „aaltjes”, in 
de schors der wortels aanwezig waren. Het schijnt derhalve daar- 
door waarschijnlijk, dat deze als de werkelijke oorzaak der ziekte 
te beschouwen zijn. Bovendien werden nog aangetroffen oeret’s, witte 
luizen, mijten, witte mieren en bacteriën. Geen van deze laatst- 
genoemde organismen vond ik echter zonder uitzondering op alle 
ondernemingen, en ofschoon ik zeker niet ontkennen wil, dat 
zij veel kwaad doen, zoo kan ik het toch niet voor waarschijnlijk 
houden, dat ze in een enkel geval als de hoofdoorzaak van het be- 
doelde pleksgewijs afsterven zouden kunnen gelden. 
Eene korte staving van deze stellingen voor zoover deze 
aan de hand van de reeds gedane, nog onvolledige waarnemingen 
en zonder proeven (die thans in gang zijn) mogelijk is, moge nu 
