— 407 — 
gewassen veel kwaad doet. Ik vond ook op Java talrijke 
Heterodera’s aan de wortels van verschillende planten, o.a. in den 
Plantentuin aan Dadap, Alternanthera en Eranthemum, bovendien op 
talrijke koffieondernemingen aan verschillende onkruiden. Zoo vindt 
men vooral aan de wortels van den Wedoesan of babadotan (Ageratum 
conyzoides) zeer dikwijls meer of minder groote aanzwellingen, waar- 
in de dikke wijfjes van eene Heterodera — misschien H, radicicola — 
zonder veel moeite te zien zijn. Daar het echter zeker is, dat deze 
aaltjes tot een ander geslacht behooren, dan de beiden boven beschre- 
vene koffie-aaltjes, zoo is natuurlijk eene, van deze onkruiden uit- 
gaande, besmetting der koffieboomen niet te vreezen. 
Van het grootste gewicht voor de praktijk is nu natuurlijk de 
vraag, of de in het bovenstaande kort beschrevene beide koffieaaltjes 
ook werkelijk als de oorzaak van het meest pleksgewijs afsterven der 
koffieboomen te beschouwen zijn. Ten gunste dezer opvatting schijnen 
mij nu vooral de volgende feiten te spreken: 
Ten eerste is het voor verschillende andere aaltjes met volkomen 
zekerheid aangetoond, dat zij aan de hun herbergende planten zeer 
veel kwaad doen. Afgezien van de reeds genoemde Heterodera 
Schachtii de oorzaak van eene in Europa zeer verspreide ziekte der 
suikerbieten, wil ik in dit opzicht slechts nog Tylenchus devastatria 
aanhalen, die voor eenige jaren door Rrrsema-Bos 1) zeer nauwkeurig 
onderzocht werd en aan uien, haver, boekweit, hyacinthen, lucerne 
e. a. zeer veel kwaad doet. 
Ten tweede spreekt voor de bovenstaande bewering, dat constant 
aan de boomen, welke de wortelziekte vertoonen, aaltjes gevonden 
werden. Ik kan in dit opzicht reeds mededeelen, dat ik de aaltjes 
op ten minste 30 ondernemingen in de aangetaste wortels aange- 
troffen heb en ik heb hier ook altijd worteldeelen van verschillende 
boomen met een overeenstemmend resultaat onderzecht. 
Het snelst gelukte het meestal, de aaltjes in de wortels der afster- 
vende ot ten minste kwijnende soelamans aan te toonen. 
Daarentegen vond ik geene aaltjes in de wortels van gezonde 
boomen of van zulke, die blijkbaar door andere oorzaken gedood waren. 
Zoo heb ik b. v. in wortels van 2 boompjes, die door de nabijheid 
van het verrottende hout van een Bendo-boom tot afsterven ge- 
bracht waren, in weerwil van nauwkeurig onderzoek van een aantal 
preparaten geene aaltjes kunnen vinden. 
1) Archives du Musée Teyler. Sér, II Vol. 3. 1887—1892 p. 161. 
