— 408 — 
Omtrent de verspreiding der aaltjes kan ik hier nog mededeelen, 
dat ik ze in eenige gevallen ook in de wortels van Liberia- Koffie 
gevonden heb. Deze wortels stamden dan af van boomen, die de — 
zelfde uiterlijke ziekteverschijnsels vertoonden als de door aaltjes 
geteisterde Java-Koffie-boomen. In het algemeen zijn echter de in 
de plaats van afgestorvene Java-boomen gesoelamde Liberia-boomen 
gezond en zonder aaltjes. 
Van „Hybriden’ heb ik tot nu toe slechts zulke onderzocht, 
die uit zaad geteeld waren. Van deze waren er op eene onder- 
neming verschillende afgestorven welke ook vrij groote hoeveelheden 
van aaltjes bevatten. Hoe zich de geënte planten in dit opzicht 
gedragen, heb ik tot nu toe niet kunnen onderzoeken. 
Dat de aaltjes als de werkelke oorzaak der wortelziekte zijn aan 
te zien en zij niet daar ingedrongen saprophyten voorstellen, 
“wordt eindelijk ook bevestigd door het feit, dat men de aaltjes juist 
aan die wortels vindt, welke op het punt staan van af te sterven, niet 
echter in de reeds langer geleden afgestorvene, meer of minder ver- 
rotte. Wilde men nu niettemin aannemen, dat de aaltjes een secundair 
verschijnsel zijn, zoo zouden blijkbaar de aaltjes het werkelijk de 
ziekte veroorzakende organisme zeer snel moeten volgen, wat weder 
slechts dan te verklaren zoude zijn, wanneer de aaltjes overal in 
groote hoeveelheden in den grond aanwezig waren, 
Omtrent het voorkomen der aaltjes in de verschillende gedeelten 
der wortels zij nog gezegd, dat zij bij jonge wortels altijd daar 
aanwezig zijn, waar deze beginnen bruin te worden. Ik kon 
ze hier echter ook herhaaldelijk tot in de gezonde deelen vervol- 
gen. Aan dikkere wortels, die nog overblijfsels van bijna geheel 
verrotte zijwortels dragen, heb ik verder zeer dikwijls kunnen 
opmerken, dat zich onder de restanten der zijwortels in de schors 
van den moederwortel bruine plekken bevonden en dat dan in 
deze plekken zeer talrijke aaltjes aanwezig waren. 
Na deze waarnemingen is het wel niet te betwijfelen, dat de 
aaltjes van de jonge wortels uit in de schors der dikkere wortels 
dringen en zich hier dan onder de voor hen wel ondoordringbare 
kurklaag meer en meer verspreiden. 
Al het bovenstaande maakt het zeer waarschijnlijk, dat de aaltjes 
als de werkelijke oorzaak van het pleksgewijs uitsterven der Java- 
koffieboomen te beschouwen zijn en dus de typische wortelziekte 
met recht „aaltjesziekte’” kan worden genoemd. Toch is in dit 
