— 412 — 
slechts doode of in slechten toestand verkeerende planten aantas- 
ten. Dat zij ook levende wortels van gezonde koffieboomen aan- 
vallen, is zoo veel ik weet, tot nu toe nergens opgemerkt 
en schijnt mij ook, na hetgeen ik zelf konde zien, niet waarschijn- 
lijk. Wel is waar vond ik witte mieren dikwijls in groote hoeveel- 
heden op zulke plaatsen, waar de heesters door de typische wortel- 
ziekte tot afsterven gebracht werden. Maar zij aten op deze plaatsen 
alleen de reeds door aaltjes of andere organismen gedoode wortel- 
deelen. Zeker zijn de witte mieren ook tusschen de wortels 
van gezonde boomen te vinden en verder zijn zij op verschillende 
plaatsen, waar de typische wortelziekte in ’t geheel niet voorkomt 
aanwezig. Deze waarnemingen spreken dus op nieuw daarvoor, 
dat de witte mieren geene direct schadelijke werking op de koffie- 
boomen uitoefenen. 
6. Bakterien. 
Bakteriën vond ik zeer dikwijls in afsterveode koffieboomen en 
inzonderheid in den bast der reeds sterk gebruinde wortels. Het is 
echter niettemin onwaarschijnlijk, dat de bakteriën hier als de oorzaak 
der ziekte te beschouwen zijn; want ieder geheel of gedeeltelijk 
afgestorven plantendeel wordt in den grond zeer snel door ver- 
schillende bacteriën aangetast, die bij de verrotting eene gewichtige 
rol spelen. Indien de bacteriën met de ziekte in oorzakelijk ver- 
band stonden, zoo zoude men ze in ieder geval ook in nog gezonde 
cellen of ten minste aan de grens tusschen de gezonde en afgestorven 
cellen moeten aantreffen. Dit is mij echter tot nog toe nooit gelukt 
en ik geloof dus, bij mijne verdere onderzoekingen de bacteriën — ten 
minste voorloopig — niet bijzonder in aanmerking te moeten nemen. 
De middelen tot bestrijding der aaltjes. 
Omdat het na het bovenstaande wel als waarschijnlijk mag worden 
aangezien, dat de in de koffiewortels gevondene aaltjes aan deze 
zeer veel kwaad doen, kan reeds nu een kort overzicht over de 
verschillende middelen, die tot bestrijding ervan kunnen toe- 
gepast worden van eenig nut zijn (1). Op eenige ondernemingen 
(1) Schrijver stelt er prijs op, hier nadrukkelijk te verklaren, dat 
de volgende korte bespreking van reeds toegepaste of eventueel in aanmerking 
komende bestrijdingsmiddelen een geheel voorloopig karakter draagt. De be- 
langrĳöke praktische bezwaren tegen vele dier middelen terstond aan te voeren 
zijn hem zeer wel bekend, zooals trouwens op verschillende plaatsen nog 
speciaal wordt aangegeven. 
