NE 
of andere organismen niet in verband. Overigens zijn de ben- 
do-plekken door de meest nog voorhandene restanten der ben- 
do-boomen gewoonlijk zonder moeite te herkennen; ook weten de in- 
landers in dit opzicht zeer dikwijls betrouwbare opgaven te verstrekken. 
Ten tweede schijnt mij op sommige plaatsen eene aan de basis 
der wortels levende ewam een afsterven der koffieboomen te ver- 
oorzaken. Deze zwam vormt aan de koffiewortels, inzonderheid 
dicht bij de bovenvlakte van den grond, eene wittige kurkachtige 
massa, waaraan ik fructifieaties tot nog toe niet heb kunnen vinden, 1) 
Door infectieproeven is ook eerst uog te beslissen, of de zwam als 
de werkelijke oorzaak der ziekte of als een secundair verschijnsel is 
op te vatten. In tegenstelling tot de boven beschrevene wortelziekte 
vond ik deze zwam-ziekte meest slechts bij een gering getal van 
boomen. Gewoonlijk stonden deze afgezonderd of in klein aantal bij 
elkaar in het midden eener overigens geheel gezonde aanplant. 
Ten derde noem ik de in Oost-Java onder den naam „blorror” 
slechts al te goed bekende ziekte, die eene geel gemarmerde kleur 
der bladeren veroorzaakt. Deze ziekte vertoont zich reeds in de 
kweekbedden en wanneer de zieke planten bij het overplanten 
niet nauwkeurig worden verwijderd, maar mede uitgeplant, zoo 
blijven zij altijd ziekelijk en leveren geene of zeker geene noe- 
menswaardige opbrengsten. Van de de „typische” wortelziekte 
vertoonende zijn de blorrorzieke boomen gemakkelijk daardoor te 
onderscheiden, dat zij, in zoover dit ten minste van buiten te zien 
is, een normaal wortelstelsel met talrijke haarwortels bezitten. Boven- 
dien vormen zij ook zeldzaam grootere plekken, maar bevinden 
zich meest ongeveer gelijkmatig over den geheelen aanplant verspreid. 
Eindelijk weten wij, dat bij verschillende gewassen een geelworden 
der bladeren door gebrek aan ijzer kan worden veroorzaakt. Dit 
gewoonlijk chlorose 2) genoemde verschijnsel vindt men echter niet 
slechts op zeer ijzerarme gronden, maar ook op betrekkelijk ijzerrijke, 
omdat ten gevolge van eene tot nog toe niet bekende oorzaak niet 
voldoende hoeveelheden iĳzer door de wortels worden opgenomen 
en in de het ijzer tot chlorophyllvorming behoevende bladeren 
1) Waarschijnlijk is deze zwam identisch met eene kort geleden in de Straits 
Settlements waargenomene (Cf. Agric. Bullet. of the Malay Peninsula 1897, p. 
147.) Zij wordt hier als Jxor flavus beschreven. 
2) Eene uitvoeriger mededeeling hierover gaf Dr. Janse in Teysmannia, 
Dl. I, 1890 p. 465. 
