— 425 — 
naar boven gebracht. Bij den wijnstok werd vooral in kalkrijken 
grond sterke chlorose waargenomen en door toevoeging van ijzer tot 
verdwijnen gebracht. In sommige gevallen schijnt ook het geel- 
worden der koffiebladeren reeds met goed gevolg door middel 
der aanwending van iĳzerzouten bestreden te zijn. 
Zeer waarschijnlijk komt het mij echter reeds nu voor, dat het 
geelworden der bladeren dikwijls andere, nog niet precies aan te geven 
oorzaken heeft. In dit opzicht zij slechts nog medegedeeld, dat in 
sommige streken de afsluiting van den grond door korstvorming, bij 
het genoemde verschijnsel eene gewichtige rol schijnt te spelen. 
Ten minste op verschillende ondernemingen op den Kloet werd 
mij verzekerd, dat de gele kleur der bladeren na toepassing eener 
bewerking met den patjol snel verdwijnt. Zulke boomen zijn van 
de door de typische wortelziekte aangetaste daardoor gemakkelijk 
te herkennen dat zij in het algemeen een volkomen normaal 
wortelstelsel bezitten. 
DE BETEEKENIS DER MICROBEN VOOR DE INDUSTRIE. 
DOOR 
Dr. J. H. Verrnour. 
Botanist voor onderzoekingen over Java-tabak. 
De meer en meer op den voorgrond tredende toepassing in de 
praktijk van hetgeen in de laboratoria aangaande de levenswijze en 
de verrichtingen der kleinste levende wezens is gevonden, gaf mij 
aanleiding in de volgende bladzijden een en ander mede te deelen 
over de groote beteekenis, die zij daardoor voor de industrie gekre- 
gen hebben. Des te eerder vooral vond ik daartoe aanleiding, daar 
het zeer waarschijnlijk is dat ook bij de fermentatie van de tabak 
door die kleine wezens eene belangrijke rol vervuld wordt. 
Het mag voorzeker wel een merkwaardig feit worden genoemd, 
dat onder de allerkleinste der bekende levende wezens zoowel de 
grootste vijanden, als ook de meest onmisbare vrienden van het 
menschdom voorkomen. Dat het laatste nog te weinig wordt inge- 
zien, en bij de meeste menschen het woord bacterie eene koude 
rilling veroorzaakt en het beeld oproept van een geheimzinnig 
kwaadaardig wezen, dat overal onheil sticht, kan geen verwonde- 
ring baren, wanneer men de geschiedenis nagaat van onze kennis 
aangaande de bacteriën. De eerste baanbrekende onderzoekingen 
