ADB — 
speeksel uit den mond afkomstig, gevonden had. Hieruit en uit 
de afbeeldingen, die hij er bijvoegde, kunnen wij opmaken dat 
Leeuwenhoek bacteriën gezien heeft. 
Theoretische beschouwingen knoopte Leeuwenhoek niet aan het 
bestaan van deze „diertjes, zooals hij ze noemde, vast. Wel ge- 
schiedde dit door scherpzinnige artsen van dien tijd, welke beweerden 
dat lucht, water, azijn, gistende wijn en zure melk vol waren van 
die diertjes, dat het bloed en de puisten van pokkenlijders ze be- 
vatten, en dat verschillende ziekten het gevolg waren van de aan- 
wezigheid dier kleine wezens. Het is zeker merkwaardig, dat wij 
reeds in het begin der vorige eeuw denkbeelden aantreffen, die eerst 
in onze dagen door wetenschappelijk onderzoek als juist zijn erkend. 
Hoe bewonderenswaardig die theorie, waaraan de namen van 
Andry, Varro en Lancisi, Linnaeus en Plenciz zijn verbonden, ook 
was, zij steunde niet op uitgebreide en gedetailleerde waarnemingen, 
zoodat vele geleerden van dien tijd deze verklaringen van ziekte- 
en gistingsverschijnselen niet wilden aannemen, en er zelfs den 
spot mede dreven. 
Eéne vraag drong voorloopig alle andere op den achtergrond en 
wel deze: waaruit ontstaan de kleine wezens, die in rottende en 
gistende stoffen voorkomen? Ontstaan zij van zelf uit die stoffen, 
of hebben zij hun aanzijn te danken aan levende kiemen, die reeds 
daarin aanwezig waren ? 
Dat de eerste onderstelling volstrekt niet ongerijmd was in een 
tijd, toen men o. a. dacht dat zich uit rottend vleesch maden 
ontwikkelden, en zelfs een van Helmont meende eene methode 
gevonden te hebben om muizen te maken, is begrijpelijk. Men 
zag vet rans worden, vleesch rotten, brood schimmelen, melk zuur 
worden, druivensap gisten; met groote standvastigheid trad altijd 
bij dezelfde stof dezelfde vorm van bederf op. 
Het lag nu voor de hand om dit bederf als een eigenschap van 
de verschillende stoffen te beschouwen, en te meenen dat er bij 
dit bederf zoowel nieuwe scheikundige verbindingen als ook levende 
wezens zouden ontstaan. 
Het scheen aanvankelijk wel dat de leer, dat levende wezens zich 
zouden ontwikkelen uit doode stof, het zou winnen van de andere, 
die volhield dat nieuw leven slechts uit vroeger aanwezig leven 
ontstond. Wel deden de voorstanders van laatstgenoemde leer zeer 
vernuftige proeven, die in vele gevallen werkelijk aantoonden, dat 
