— 473 — 
in het kort met de uitdrukking „leer der optima” heb willen 
aangeven. 
Men zal wellicht, op den eersten aanblik, geneigd zijn te 
zeggen, dat het bestaan van zoodanige optima „van zelf spreekt”. 
Bij nader inzien blijkt echter dat „van zelf spreken” niet zoo 
bijzonder duidelijk te zijn, en althans door zeer velen niet te 
worden gehoord. Talrijk zijn nog de voorbeelden waarbij men bij 
de cultuur van planten, en meer speciaal in den landbouw, 
aan die leer der optima niet indachtig is en veeleer — zij het 
ook dikwerf onbewust — den stelregel huldigt „dat waar een 
beetje goed is, veel geen kwaad kan”. 
Gaarne zoude ik nu, aan de hand van eenige recente on- 
derzoekingen, in het kort er nog eens op willen wijzen, dat 
„de nadeelige gevolgen door dat „veel” veroorzaakt, ook al 
blijken zij veelal niet terstond, voor de praktijk allerminst veron- 
achtzaamd mogen worden. 
Bij deze beknopte bespreking zullen, hoe zonderling het 
schijne, twee, voor de verklaring der eigenaardigheden van den 
tropischen plantengroei zeer belangrijke, factoren buiten beschou- 
wing blijven; ik bedoel: warmte en vochtigheidstoestand van 
de lucht. De motiveering deze schijnbare inconsequentie 
ligt hierin, dat bij onze cultures beide factoren als gegeven 
te beschouwen zijn en aanbrengen van wijzigingen er in, in het 
algemeen, buiten het bereik van den planter ligt. In Noord- 
Europa is dit anders; met name in de horticultuur wordt al- 
daar op zeer groote schaal, zooals men weet, bij het cultiveeren 
in afgesloten ruimten, eene nauwkeurige regeling van warmte 
en vochtigheid der lucht nagestreefd. Bij onze tropische agri- 
cultuur kan alleen met deze beide voorwaarden rekening 
worden gehouden bij de keuze van het terrein waarop men 
wil gaan planten — hoogte boven zee en speciale klimatologische 
eigenschappen der streek bepalen dan die keuze — en overigens 
niet; behalve betrekkelijk zeldzame uitzonderingen, als het ge- 
bruik van kweekhuizen op kinaondernemingen en het verenten 
van koffie in afgesloten ruimten onder glas. 
De drie punten die achtereenvolgens hier kortelijk besproken 
