— 488 — 
de planten zelven; hetzelfde dus, wat in sterker sprekende 
mate, bij mijne Pangium- proeven optrad. Anderdeels werkt 
de toevoeging van te groote hoeveelheden meststoffen — „te 
groot” wil hier dus zeggen: het optimum te boven gaande — 
nadeelig op den bodem, doordat zij invloed uitoefent op de 
waterhoeveelheden, die ter beschikking der wortels komen en 
eventueel ook op de nuttige chemische omzetting in den grond. 
Wat trouwens de verklaring van den schadelijken invloed 
van het „te veel” in het gegeven geval is, kan der praktijk 
onverschillig zijn, Voor haar is het voldoende er steeds aan 
indachtig te zijn: 
Ten eerste. Dat meststoffen niet alleen door haren aard nadeelig 
op de planten kunnen werken 1), maar evenzeer door aanwending 
van te groote hoeveelheden, zoodanig dat men somtijds bij eene 
betrekkelijk geringe vermeerdering van voedingsstoffen boven het 
optimum, voor meer geld aan mest minder oogst kan verkrijgen. 
Ten tweede. Dat woor elk cultuurgewas, voor bepaalde 
omstandigheden, alleen door nauwgezette en tijdroovendt proeven 
de mogelijkheid wordt gegeven uit te maken niet alleen welke 
meststoffen (en in welken vorm), maar ook welke hoeveelheden 
dier stoffen van voordeel zijn. 
Buitenzorg, October 1897. TREUB. 
1) Hoe voorzichtig men moet zijn met meststoffen wat haren aard 
aangaat, blijkt op bijzonder overtuigende wijze uit het door Dr, vAN 
RomBurGH in dit tijdschrift zeer kort geleden medegedeelde over ver- 
ontreinigde Chili-salpeter (Teysmannia VIII, 1897; p. 349 — 351.) 
