— 51 — 
slotte kunnen zich ortstein 1), en oerbanken vormen. Bij 
sawahs treft men veelvuldig reeds op geringe diepte harde 
lagen aan, waarvan het ontstaan soms ten deele aan dergelijke 
invloeden moet worden toegeschreven. Een van de aanleidende 
oorzaken is verder ongetwijfeld deze, dat men jaar in jaar uit 
den grond tot op dezelfde diepte ploegt, wat niet anders kan, 
daar met den inlandsehen ploeg de voordiepte niet te regelen 
is. Bij het aanleggen van koffietuinen op voormalige sawahgron- 
den, zou het dan ook aanbeveling verdienen een strooksgewijze 
diepe grondbewerking toe te passen. In het gedeelte van WoLLNY’s 
boek handelende over de beteekenis van de organische stoffen 
in bosechgronden, wordt uitvoerig de behandeling van gronden, 
waarin harde lagen voorkomen, besproken. 
In de overige paragrafen van het laatste hoofdstuk worden 
achtereenvolgens de rol en het gedrag van de organische stoffen 
bij de verschillende cultuurmethodes als de braak, bevloeiing, 
draineering, bemesting enz. behandeld. Hierop nader in te 
gaan zou ons te ver voeren. Voorloopig willen we de aandacht 
daarop doen vestigen, doch waarde gelegenheid zich voordoet, 
hopen we telkenmale van Worrry’s handboek gebruik te 
maken, daar de humusstoffen hier in de tropen een groote 
beteekenis hebben. 
W. R. TROMP DE HAAS. 
1) Zulke »Ortstein” kan opgevat worden als zand, waarvan de deeltjes 
aan elkaar kleven door uit een oplossing neergeslagen humusstoffen. 
Zulks veroorzaakt dan de vorming van harde lagen. 
