— Ö5 



id. die drie maanden opgeslagen \ ^^^ ^ ^^~ ^ 



waren geweest en begonnen uit te spruiten) 



Dit waren dus alle rijpe noten. Een proef met noten van e.n 

 boom, gaf de volgende percentages: 



Nog niet geheel rijpe noten . . ■ 11 5 pCt. JJJ, P^** 



.. ^ '21 O - l^-b n 



^"J "JP« "°'^° ,3 4 16.5 , 



Zeer „ , -•« 



In de literatuur over het onderhavige onderwerp vond ik omtrent 

 de opbrengst aan copra en aan klapperolie geen betrouwbare aan- 

 wiizinc^en. Men „neemt aan" dat uit copra ongeveer 60 pCt klap- 

 pervet kan worden verkregen, doch is dat het resultaat vua 

 ervarino-en in andere landen. Ik had het voorrecht te beschikken 

 over eene opgave van den zich voor de kUxppercultuur zeer inte- 

 resseerenden regent van Karanganjar, die op U Februari jlbe- 

 richtte dat uit 1000 groote oude klappers, die te zynen ƒ -5.--- 

 k ƒ 35 - kosten, 3 a 4 picols copra kunnen worden bereid, terwijl 

 uit 300 klappers 2 petroleumblikken olie worden verkregen. 



De speling die hierbij wordt gelaten tusschen de opbrengst aan 

 copra, maakt de opgave niet geschikt voor eene becijfering. Daar- 

 bi{ komt, dat de olie niet fabriekmatig wordt bereid, doch in het 

 klein en dat weer het product, dat verkregen wordt, afhankelijk 

 is van den aard der klappers en ten slotte, dat de olie met on- 

 vermengd aan de consumptie wordt overgegeven. 



In Teysmannia deel XV vind ik een opstel van de hand van 

 Dr Tromp de Haas over de soorten klapperolie, die in de Afdeeling 

 Keboemen in hoofdzaak (er moeten dus nog meer soorten worden 

 aangemaakt) worden bereid. Het zij mij geoorloofd daaruit een en 



ander aan te halen. ,...,. 



In hoofdzaak dan, maakt de bevolking in Keboemen drieërlei 



soort klapperolie: 



a. minjak klentik 



l), „ tobat 



c. „ gomblong. 



De onder a genoemde soort wordt bereid uit volkomen rijpe 



klappers; het vruchtvleesch wordt geraspt en met water gekneed 



tot de .santen" er uit verwijderd is. Die santen scheidt zich na 



ongeveer 2 uur staan, in ,santen kanil" en een waardeloos vocht. 



