— 58 — 



^aile bereikbare markten verre overvoerd zijn. Het gevolg hier- 

 ^van is, dat door onzinnige concurrentieprijzen de geheele industrie 

 .gedrukt, en door alle fabrikanten beduidend verloren wordt, tot- 

 .dat diegenen, die de moordende concurrentie niet kunnen vol- 

 , houden, uitvallen en daardoor het evenwicht min of meer hersteld." 



Er bestaat voor mij niet de minste reden om te twijfelen aan 

 de waarheid van de hier gegeven voorstelling van zaken en, dat 

 de eigenaren in quaestie een juisten blik moeten hebben op het- 

 geen in hunne nabijheid op de oliemarkt gebeurt, is voor mij al 

 op te maken uit tot mijne beschikking staande exportcijfers. 



Uit deze mededeelingen is verder de gevolgtrekking te maken, 

 dat klapperolie-fabrieken op Java slechts zeer geringe kans zouden 

 hebben, om hun hoofdproduct in Indië of in de naburige koloniën 

 voor plaatselijk gebruik van de hand te zetten. 



Dat het boven medegedeelde, voor zoover het betreft den 

 uitvoer naar Europa, volkomen in overeenstemming is met de 

 practijk, wordt daardoor bewezen, dat bedoelde fabrikanten geen 

 picol klapperolie naar Europa verschepen. Het is mogelijk dat 

 hun voordeel wel zou medebrengen om daf artikel te exporteeren, 

 doch waarschijnlijk lijkt mij dat niet. Uit de klappers kan men 

 in Indië copra of olie en oliekoeken maken. De uitgevoerde copra 

 wordt in Europa tot dezelfde stoffen verwerkt. Voordeel in be- 

 reiding in Indië kan dus alleen dan bestaan, als men hier de olie 

 goedkooper kan fabrieeeren, of uit een zeker kwantum grondstof 

 meer of beter product kan verkrijgen. Tegenover dit eventueele 

 voordeel staan voor de oliefabrikage in Indië, de hoogere tran- 

 sportkosten en de hoogere kosten van emballage der olie. Wat 

 de productiekosten in Indië en Europa aangaat, wil het mij voor- 

 komen, dat het verschil niet zoo heel veel gewicht in de schaal 

 kan leggen. Bij machinale bewerking treden de arbeilsloonen 

 wel eenigszins op den achtergrond. Al zijn hier de werkkrachten 

 goedkooper verkrijgbaar, het Europeensche personeel, voor het 

 houden van toezicht, wordt betrekkelijk hoog gesalarieerd. Verder 

 wordt in Indië aan de leiders der zaak, aan het intellect, grooter 

 bidooning toegekend dan in Europa en eischt het kapitaal voor 

 zich een grooter aandeel in de winst. De installatie van een 

 fabriek in Indië brengt verder zooveel meerdere kosten mede 

 dan in Europa, omdat men alle benoodigdheden van elders moet 

 laten komen. 



