— 122 — 



er heel wat aan den strijkstok van verschillende tusschenpersonen 

 blijft hangen, zoodat hetgeen door den inlandschen eigenaar der 

 klapperboomen voor zijn copra wordt verkregen, wel belangrijk 

 minder zal zijn dan de marktwaarde bij export. Het komt mij voor 

 dat men daarbij speciaal het oog had op Java. Uit de Statistiek 

 van den Handel, de Scheepvaart en de In-en uitvoerrechten in 

 Nederlandsch-Indië blijkt, dat de totale hoeveelheid uitgevoerde copra 

 in 1904 heeft bedragen: 86.954.580 kilo's ter waarde van f 13.043.187, 

 waaronder van Java en Madoera 23.394.150 kilo's ter waarde van 

 f3.509.123. Yan de totale hoeveelheid werd dus nog geen 27 pCt- 

 voortgbracht door Java en gaat het m.i. niet aan, om de toestanden 

 in Ned.-Indië te beoordeelen naar die op Java alléén. 



In vele deelen van den archipel is copra naast boschproducten 

 het uitvoerartikel bij uitnemendheid, en bestaat onder de opkoopers 

 een gezonde concurrentie. Het belang van de opkoopers brengt 

 vaak mede: groeten omzet, kleine winst, want hij die de producten 

 opkoopt, is ook veelal de aangewezen persoon om in ruil daarvoor 

 invoerartikelen te verkoopen. De copra is dan in waarheid het 

 ruilmiddel, het geld slechts waardemeter. Men zou het zoo kunnen 

 voorstellen, dat de verkooper zijn rijst, manufacturen, petroleum 

 enz. levert op crediet. Om die schuld gedelgd te krijgen, koopt hij 

 de uitvoerproducten van zijn debiteur op. Betaalt hij niet den maxi- 

 mum prijs, dan verkoopt zijn schuldenaar aan een ander, die meer 

 biedt en de schuld blijft (langer) ongedelgd. 



Sangi en Talaut (Res. Menado) bijv. zijn van de klapperteelt 

 geheel afhankelijke eilanden, die duizenden picols copra voortbren- 

 gen. De eigenaar van den boom droogt natuurlijk zijn klappers 

 zelf en brengt de copra ter passar. Met groote zekerheid kan worden 

 aangenomen dat daar de bevolking de volle waarde van haar product 

 in handen krijgt. Ook van elders komen daar geregeld de opkoopers, 

 die telegrafisch op de hoogte worden gehouden van de marktnotee- 

 ringen. 



Tijdens een mijner bezoeken aan Sangi en Talaut en Noord-Celebes 

 in 1904, werd daar een hevige tarievenstrijd gevoerd tusschen twee 

 stoomvaartmaatschappen, met het gevolg dat de vrachten plotseling 

 en zeer sterk daalden. Yrachten van bijv. 80 centen per picol 

 liepen terug tot 15 centen en nog lager. Mij werd echter van 

 zeer verschillende en betrouwbare zijden verzekerd, dat de handel 

 daaruit geenerlei voordeel trok, doch dat iedere stuiver waarmede 



