— 125 — 



die „proefdrooghuizen" op Java en niet elders zou wenschen — 

 vooral indien het product in de uitvoerhaven vpordt geveild. Het 

 komt mij voor, dat als de finantieele resultaten gunstig blijken, 

 het particuliere element spoedig zal volgen en dat het Gouverne- 

 ment slechts verder daar zal hebben voor te gaan (vooral op de 

 Buitenbezittingen), waar particulier initiatief achterwege blijft Het 

 komt mij voor, dat op deze wijze voor geheel Indië met weinig 

 kosten meer nut zal zijn te stichten, dan door de oprichting van 

 groote installaties, waarmede kapitalen gemoeid zijn en — gesteld 

 dat zij de bevolking werkelijk voordeel brengen — een gunstigen 

 invloed slechts kunnen uitoefenen binnen zeer beperkte grenzen. 



Alleen uit prima qualiteit copra is in het groot superieure klap- 

 perolie te maken. Is dus eenmaal geschikt materiaal in voldoende 

 hoeveelheid aanwezig, dan zullen, hetzij van particuliere zijde dan 

 wel van Gouvernementswege, proeven kunnen worden genomen met 

 het bereiden van klapperoie voor export, door oprichting van een 

 oliefabriek in een der groote uitvoerhavens der copra. Ik vermeen 

 dat het openen van zoo'n fabriek in het binnenland, in verband 

 met de transportkosten niet practisch is. De grondstof toch moet 

 in de drooghuizen worden bereid, en eerst in de fabriek verwerkt 

 tot olie. Een in het binnenland gelegen fabriek zal dus olie en olie- 

 koeken naar de zeehaven moeten zenden en ligt het voor de hand, 

 dat het meer oeconomisch zou zijn orn de copra direct door te zen- 

 den naar de zeehaven. 



Een fabriek te Karanganjar zou hebben te betalen aan vracht 

 voor olie naar Tjilatjap f 30 per wagonlading van 8000 Kilo, en 

 voor copra f 18. — Verder ligt een belangrijk verschil in de trans- 

 portkosten van het ledige fustage en heeft een fabriek in een 

 zeehaven minder risico voor verlies wegens spillage. Een fabriek 

 in het binnenland verkeert dus ten opzichte van de transportkosten 

 in beslist ongunstige omstandigheden, wat de levensvatbaarheid 

 van de industrie (als er een kern van leven aanwezig is) in ge- 

 vaar zou kunnen brengen. Zooals ik boven uiteenzett'^, geloof ik 

 echter niet, dat de tijd voor het nemen van een proef met de olie- 

 bereiding zeer nabij is. 



De vraag hoeveel de superieure copra, die dus niet met rook 

 in aanraking is geweest en tot een watergehalte van 5 pCt. is ge- 

 droogd op de Europeesche markt zal opbrengen, is evenmin bij 



