— 129 — 



copra, een belasting die door de bevolking en niet door den handel 

 wordt gedragen. Ik vermeen echter dat deze kwestie valt buiten mijn 

 bestek, en vestig dus liever nogmaals de aandacht op het bekende feit, 

 dat de klapperboomen door den inlander ondoelmatig worden geplant. 

 Zoowel op Ceylon als in de Philippijnen wordt een plantverband van 

 7.5 a 9 meter voor den eigenaar het voordeeligst geacht. Overal in 

 Indië wordt veel te dicht opeen geplant; hier en daar op Sumatra's 

 Westkust zoo dicht, dat men geheele bosschages aantreft, die laat 

 en weinig vruchten voortbrengen. Op het verkeerde van het te dicht 

 op elkaar planten, zou door het Bestuur voortdurend de aandacht der 

 bevolking moeten worden gevestigd. 



In de tweede plaats dient genoemd, dat het plantmateriaal zelf 

 zou kunnen worden verbeterd Proeven waren te nemen met het in- 

 voeren van bibit van Bali, waaromtrent mijn berichtgever te Singa- 

 radja (geen deskundige) mij het volgende mededeelde: 



„Een goed gewassen klapperboom levert + 120 klappers per 

 „jaar en zijn voor een picol copra ongeveer 20U vruchten noodig (te 

 Karanganjar volgens opgave van den regent 250 a 330)." 



Ik vond in een artikel over de klapper van de hand van den 

 heer Wigman in Teysmannia deel XI het volgende: 



„De z g. klappa Bali produceert de grootste noten; deze soort is 

 „in de Preanger zeldzaam en de verspreiding wordt ten zeerste 

 „aanbevolen. Men vindt haar o.a. te Parakan Sa'ak." 



Ik ben in de gelegenheid geweest er mij van te overtuigen, 

 dat te Batavia deze soort klappers uitnemend groeit en veel en zeer groo- 

 te noten voortbrengt, die een buitengewoon dik vruchtvleesch bevat- 

 ten. Dat de Bali-copra op de wereldmarkt een minder hoogen prijs 

 maakt dan die van Java, is het gevolg van de slechte bereidingswijze 

 en zou geen aanleiding mogen zijn, om de soort als minderwaardig te 

 beschouwen. Verspreiding van uitmuntende, door een deskundige 

 uitgezochte, boomen op Bali, zou ik daarom zeer in het belang 

 van de bevolking achten, temeer omdat dit wellicht het vraagstuk, wat 

 met de vezels kan worden gedaan, tot oplossing zou kunnen brengen. 

 De Bali-klapper toch zal door zijn buitengewone grootte, ten minste 

 langere vezels kunnen geven dan de andere hier voorkomende soorten 



De vezelkwestie zelve meen ik voor het oogenblik te mogen 

 laten rusten, aangezien mijn voorganger deze zaak in verschillende 

 rapporten uitvoerig heeft behandeld. Bovendien worden particulieren 

 meer en meer op dit artikel opmerkzaam. De vezelfabriek „Kokos" 



