— 289 — 



met een ondervorm, dan kunnen wij daaruit afleiden, dat 

 de laatste ten opzichte van de typische soort niet een 

 variëteit is, maar een ondersoort, die zich in meerdere 

 kenmerken van haar onderscheidt en eigenlijk evengoed 

 een afzonderlijke soort genoemd zou mogen worden. 

 Een voorbeeld om dit te illustreeren levert de Java-Mokka- 

 hybride. De bastaard der eerste generatie is spontaan 

 ontstaan op het land „Pantjoer"; de kenmerken ervan 

 staan tusschen die der ouders in. De bessen zijn grooter 

 dan bij zuivere Mokka, kleiner dan bij Javakoffie; met 

 de bladeren is hetzelfde het geval. Een zaaisel, van dezen 

 bastaard op Pantjoer aangelegd, vertoont alle mogelijke 

 overgangen in bebladering en blijft daarbij tusschen de 

 kenmerken der ouders als grenzen beperkt. 



Dit wijst erop, dat de Mokkakoffie zelf niet een variëteit 

 van de Javakoffie is, maar als een ondersoort beschouwd 

 moet worden, misschien zelfs beter nog als een echte bo- 

 tanische soort. De verschillen tusschen haar en Coffea ara- 

 bica zijn veel sterker, dan die welke Colfea canephora en 

 C. Laurentii (waarschijnlijk identiek met robusta), twee 

 erkende botanische soorten, onderscheiden. 



Het derde type van bastaardvariabiliteit — dat, waarbij 

 de opvolgende generaties steeds in hooge mate varieeren 

 — vinden wij bij de meeste koffiebastaarden. Het is bij 

 de Java-Liberiabastaarden een zoo bekend verschijnsel, dat 

 zeker ieder het wel eens gezien heeft. Alle mogelijke vor- 

 men komen in een zaaisel voor ; de kenmerken blijven 

 daarbij tusschen die der ouders als grenzen schommelen. 

 De eene boom draagt bladeren die bijna even groot zijn 

 als van Liberiakoffie, maar door een wat frisscher groene 

 kleur en teerder textuur op die van Javakoffie gelijken. 

 Een ander vertoont weer bladeren, die in vorm met die 

 van Javakoffie overeenkomen, in textuur daarentegen met 

 die van Liberiakoffie. Ook de bessen zijn verschillend 

 groot, hoewel zij, naar wat ik heb kunnen waarnemen, 



