— 553 — 



verkrijgen zaad van eigen aanplant. Een voorbeeld van 

 het laatste geval is het gebruik van „overwalsch" zaad 

 in de koffiecultuur ; vooral vroeger gaf men bij de Gouver- 

 nementskoffiecultuur en ook op particuliere ondernemingen 

 er de voorkeur aan de benoodigde zaadkoffie uit Sumatra 

 of Menado te betrekken. In deze rubriek behooren verder 

 thuis de pogingen om door import van Liberiazaad uit 

 andere tropische landstreken, waar deze soort zich beter 

 ontwikkelt dan op Java, in het bezit te komen van een 

 krachtiger gewas 1). 



Het betrekken van de suikerrietbibit uit bepaalde stre- 

 ken raag hiermede niet op één lijn gesteld worden: ten 

 eerste geschiedt hier de vermeerdering vegetatief, door 

 stekking, en verder is de bedoeling uitsluitend om plant- 

 materiaal te verkrijgen, dat vrij is van een bepaalde ziekte. 



Wij moeten ons nu de vraag stellen: is het van voor- 

 deel zaden uit andere streken te laten komen? Reeds in 

 1900 werd in de Al alangsche Planters vereeniging die vraag, 

 in een eenigszins anderen vorm, besproken, n.1. „is het 

 „doelmatig in lage, droge streken koffiezaad afkomstig 

 „van hooge, vochtige landen te gebruiken?". In het ant- 

 „woord, dat Prof. Zimmermann daarop gaf, wordt de na- 

 „druk gelegd op de voorkomende ziekten ; het luidt als 

 „volgt : „Wanneer men in lage streken voor het zaadnemen 

 „de keuze heeft tusschen laag liggende, ziekelijke en hoog 

 „liggende, gezonde tuinen en daarvan zeker kan zijn, dat 

 „in de hooge tuinen aan de behandeling van het zaad de 

 „noodige zorg wordt besteed, dan is het zeker doelmatig, 

 „het zaad van de hoogere tuinen te gebruiken. Naarmate 

 „de grootte van het zaad zijn ook van de uit hoogere streken 

 „afkomstige zaden grootere, krachtiger kiemplanten, maar 

 „geen verschil in habitus, vruchtdracht enz. te verwach- 

 „ten. Pleeft men echter volkomen gezonde tuinen ter 



1) Binnenkort hoop ik een overz'cht samen te stellen van de resul- 

 taten met de Liberiazaden uit Suriname hier op Java bereikt. 



