- 237 — 



Voordat heb zoover komt, hebben ze reeds lang, toen 

 het gevaar naderde, de nestbewoners gewaarschuwd; 

 de soldaten, die op schildwacht stonden, hebben alarm 

 gemaakt: ze kloppen daartoe met hun groote koppen op 

 den grond of klapperen met de kaken, zooals Termes speciosus 

 (PI. 1 fig. 2) doet, waar de kaken zeer bijzonder gevormd 

 zijn en wellicht meer dienen als alarminstrument dan tot 

 bijten. Wordt onraad geblazen, dan wordt door de anderen 

 uit het nest geantwoord en alles houdt zich gereed voor 

 de vlucht; blijft het gevaar aanhouden, dan trekt alles 

 zich terug binnen het nest, alleen de dappere soldaten 

 zijn steeds de laatsten. Zijn er kleine soldaten (PI. 1 fig» 

 Ie), dan dienen deze voor de orde binnenshuis; het zijn 

 de politieagenten in de termietenkolonie, ze regelen het 

 werk, sporen de arbeiders aan om voort te maken, niet 

 verkeerd te loopen, houden hen in marschorde als ze 

 uitrukken, en halen hen overal bij, waar ze noodig zijn. 

 Voor al deze diensten worden de soldaten, evenals in de 

 menschelijke maatschappij, op staatskosten onderhouden; 

 ze zoeken niet zelf hun eten, maar worden gevoed door de 

 arbeiders. 



Behalve hun kaken hebben sommige soldaten nog een 

 ander verweermiddel: aan het vooreinde van den kop mondt 

 een klier uit, die een kleverig vocht afscheidt, dat aan 

 de lucht nog taaier wordt. 



Wanneer ze hun vijand bijten, wordt deze tegelijk met 

 dit vocht bespoten, dat bij kleine dieren op de huid schijnt 

 te branden. Een dergelijke opening aan den kop bezit 

 bijvoorbeeld de soldaat van den Heveatermiet (Cqpioiermes 

 gestroi\ de soort, die voor rubberboomen zoo gevaarlijk is 

 omdat de arbeiders ook geheel levend en gezond hout aan- 

 tasten. 



Waar zulk een opening voorkomt, zijn de kaken ge- 

 woonlijk niet zoo geweldig ontwikkeld, en een bepaald type 

 van soldaten heeft de kaken geheel en al verloren en is 

 alleen op dit verdedigingsvocht aangewezen. Hier is dan 



