— 119 — 
Om een goed product te krijgen, is het noodig het fermentatie- 
proces zoo te leiden, dat geen te hooge temperatuur bereikt wordt. 
Voor verschillende soorten van tabak is de behandeling hierbij nog 
verschillend; als maximum-temperatuur, ten minste in Oost-Java, 
mag 60e aangenomen worden, terwijl men vaak zelfs niet hooger 
dan 50° gaat. Is deze temperatuur bereikt, dan wordt de stapel 
omgezet, waarbij gezorgd wordt dat de bossen, die boven en aan 
den rand van den stapel lagen, nu binnen in komen, daar zij slechts 
weinig of in ’tgeheel niet warm zijn geworden. . Men herhaalt deze 
bewerking, totdat alle bossen van den stapel voldoende gefermenteerd 
hebben, wat den kundigen planter door de ervaring is geleerd. 
Een blik en een greep met de hand is hem voldoende om hem te 
toonen of de tabak al dan niet is uitgefermenteerd. 
Terecht merkt Behrens 1) op dat men tot nog toe niets exacts, 
tastbaars weet wat betreft het doel, dat men met de fermentatie 
„beoogt. Wel weet men dat voorkomen en aroma van de tabak er 
door veredeld worden, en zij tengevolge der fermentatie beter ge- 
schikt wordt om bewaard en verzonden te worden. 
Dat bij de zelfverhitting van tabak levende wezens eene rol 
zouden vervullen, hebben reeds voor jaren onderzoekers, die zich 
met de studie der tabak bezighielden, min of meer vermoed. Zoo 
heeft Hermbstädt 2) fermentatie met gisting gelijk gesteld, waaruit 
blijkt dat hij in de fermentatie der tabak een analoog verschijzsel 
zag als in de gisting van suikerhoudende vloeistoffen, waarvan 
toen echter nag geen juiste verklaring gegeven was. 
Ook Neszler 3) vermoedde wel dat de fermentatie een soort van 
gisting was, al bracht de stand der wetenschap ten tijde dat hij zijn 
voortreffelijk boek over de tabak schreef, mede dat hij in de fermen- 
tatie meer een uitsluitend chemisch proces zag. 
In een uitvoerig opstel deelt Müller-Thurgau 4) de resultaten 
1) J. Behrens. Die Beziehungen der Mikroorganismen zum Tabakbau und 
zur Tabakfabrikation, in: Centralblatt für Bakteriologie, Parasitenkunde und 
Infektionskrankheiten II Abt. IT. Band. No. 16. 17. 1896. 
2) S. Fr. Hermbstädt. Gründliche Anleitung zur Kultur der Tabakspflanzen 
und der Fabrikation des Rauch- und Schnupftabaks nach agronomischen, technischen 
und chemischen Grundsätzen. Berlin 1822. 
3) J. Neszler. Der Tabak, seine Bestandteile und seine Behandlung. Mannheim 1867, 
© H. Müller-Thurgau. Ueber das Verhalten von Stärke und Zucker in 
reifenden und trocknenden Tabaksblättern, in: Landwirthschaftliche Jahrbücher 
XIV Band. 1885. 
