koolzuur, ofschoon ik dit laatste noch in den gistenden stapel, noch 
in de omringende lucht (hooger dan het koolzuurgehalte der bui- 
tenlucht), noch in de V-vormige gistingsbuizen kon aantoonen. 
Het ontstaan van ammoniak is gebonden aan de aanwezigheid van 
de B. mycoïdes, B. Tabaci len II. Eerst nadat zij hun functies verricht 
hebben, treden de ware thermophilen: de B. Tabaci III, IV en V 
op, waarvan B. Tabaci III de hoofdfunctie vervult.” 
Eindelijk heeft Koning tabak gesteriliseerd, d. w. z. alle daarop 
aanwezige levende wezens gedood, en die geënt met cultures van 
de verschillende tabaksbacteriën. Na verloop van zes weken werd 
de gisting gestuit en de tabak onderworpen aan het oordeel van 
ervaren handelaars en planters. Bijna algemeen werd de met Ba- 
cillus Tabaci III geënte als de beste aangewezen. 
EIGEN ONDERZOEK. 
Mijne waarnemingen van fermenteerende stapels tabak gedurende 
een langdurig verblijf op verschillende tabaksondernemingen in de 
afdeeling Djember, gaven ook mij de overtuiging dat men hier met 
een levensproces van lagere organismen te doen heeft. Theoretisch zou 
men het reeds verwachten, waar men ziet welk eene belangrijke rol 
de lagere organismen vervullen bij allerlei takken van industrie 1) 
en vooral waar men processen, die met de fermentatie der tabak 
overeenkomen, aan de werkzaamheid van microben moet toeschrij- 
ven. Deze zijn o. m. de zelfverhitting van hooi en katoen 2), het warm 
worden van hop 3), de bereiding van zuurvoeder en van bruinhooi 4). 
1) J. H. Vernhout. De beteekenis der microben voor de industrie, in: Teys- 
mannia Sste jaargang 1897. 
2) F. Cohn. Ueber Wärme-Erzeugung durch Schimmelpilze und Bakterien. 
Vortrag gehalten auf der Wanderversammlung der Schlesischen Gesellschaft für 
vaterländische Kultur zu Brieg. 1890. 
F. Cohn. Ueber thermogene Bakterien, in: Berichte der Deutschen botanischen 
Gesellschaft. Band XI. 1893. 
L. Haepke. Die Selbstentzündung von Schiffsladungen, Baumwolle und andern Fa- 
serstoffen, Steinkohlen, Heuhaufen, Tabak etc, sowie deren Verhütung. Bremen, 1893. 
3) J. Behrens. Der Ursprung des Trimethylamins im Hopfen und die Selbst- 
erhitzung desselben, in: Arbeiten des bacteriologischen Instituts der technischen 
Hochschule zu Karlsruhe, 1894. , 
J. Behrens, Studien über die Konservirung und Zusammensetzung des Hop- 
fens, in: Wochenschrift für Brauerei, 1896. 
4) Fr. Albert, Die Umfrage über die Braunheuherstellung, in: Mitteilungen 
der Deutschen Landwirtschaftlichen Gesellschaft, 1893/94. 
