— 138 — 
wilde ik nagaan, welke gedaante die haarvormige kolonies aan- 
nemen, wanneer ze in de gelegenheid zijn aan de oppervlakte te 
groeien. Daartoe nam ik met een platinanaald onder de noodige 
voorzorgen een klein gedeelte van zulk een kolonie uit een schaal- 
tje, en bracht haar over in een buisje met gesmolten voedings- 
agar, dat op dezelfde wijze als vroeger vermeld is, werd uitgego- 
ten in een nieuw schaaltje van Petri. Ik deed dit met de haar- 
vormige kolonies van drie schaaltjes, die elk één der bovengenoemde 
typen der aan de oppervlakte gelegen kolonies bevatten. De nieuwe 
schaaltjes werden weer in de stoof van 50° gezet en na 24 uren 
bezichtigd. Het bleek dat ook hier zich vele kolonies hadden ont- 
wikkeld. Merkwaardig was het echter dat de aan de oppervlakte 
gelegen kolonies van een nieuw schaaltje niet altijd hetzelfde 
voorkomen hadden als de oppervlakkige kolonies van het oude 
schaaltje, waarmede het correspondeerde. Wel vertoonden zij constant 
een der drie bovengenoemde typen. De onder de oppervlakte gele- 
gen kolonies hadden in al de nieuwe schaaltjes denzelfden vorm 
als in de oude, n.l. van uit een middelpunt uitstralende, dooreen- 
gevlochten haren. 
Werd door dit verschijnsel reeds twijfel bij mij gewekt of de drie 
typen van kolonies beantwoordden aan drie verschillende bacterie- 
soorten, zoo gaf de volgende proef mij zekerheid dat ik slechts met 
ééne soort te doen had: Van de drie verschillende, op de oppervlakte 
gelegen kolonie-typen nam ik met een platinaald een weinig af, en 
bracht dit over in buisjes met gesmolten voedingsagar. Deze werden 
weer in schaaltjes van Petri uitgegoten, en in de stoof van 50° ge- 
zet. Op de nieuwe schaaltjes ontwikkelden zich nu weer kolonies, 
die altijd een der drie typen vertoonden; de vorm der kolonies 
der nieuw aangelegde schaaltjes kwam echter volstrekt niet 
altijd overeen met die van het ecorrespondeerende oude schaaltje. 
In den verderen gang van mijn onderzoek kwam het dikwijls 
voor dat op een en hetzelfde schaaltje twee of ook alle drie der 
kolonie-typen zich vertoonden. Door ook hiervan weer in buisjes 
met voedingsagar over te enten en nieuwe schaaltjes aan te leg- 
gen, bleek het opnieuw dat de verschillende kolonie-typen niet 
constant waren, maar alle van ééne bacterie-soort af komstig. 
Uit het hierboven medegedeelde volgt derhalve: Op nagenoeg 
alle tot nog toe door mij onderzochte uitgefermenteerde tabaksbladen, 
die van verschillende herkomst zijn, komen bacteriën voor die zich bij 
