— 143 — 
laagje te zien, terwijl er langs het kanaaltje, dat door de naald in de 
gelatine-massa gemaakt is, eene geringe troebelheid is waar te nemen, 
die het voorkomen van wolkjes heeft. Op den derden dag had zich 
het bovenste laagje der gelatine vervloeid en was het laagje 
bacteriën veel dikker geworden. Gedurende de volgende dagen ging 
de vervloeiing gelijkmatig verder; in het steekkanaal breidden zich 
de bacteriën niet verder zijwaarts uit wegens gebrek aan zuurstof. 
Uit de wijze van ontwikkeling der bacterie blijkt duidelijk dat 
zij aëroob is. Overal toeh zien wij verreweg den snelsten groei 
aan de oppervlakte van de voedingsstof: vliesvorming bij vloeistoffen, 
groote, ineenloopende kolonies bij vaste voedingsbodems, terwijl de 
kolonies in de diepere lagen klein blijven. Waar vliesvorming op- 
treedt, vinden wij onder het mikroskoop dat de bacteriën tot 
lange draden verbonden zijn, die bij oudere cultures vol sporen 
zitten. 
Wat de plaats betreft, die onze tabaksbacterie in het systeem 
moet innemen, zoo meen ik haar onder de groote groep van Ba- 
cillus subtilis en verwanten, te moeten rangschikken. 
De wijze waarop de sporen ontkiemen, heb ik nog niet nagegaan. 
Mijne thans verkregen resultaten in ’t kort samenvattend, re- 
capituleer ik: 
Op de uitgefermenteerde tabaksbladen komt slechts ééne ther- 
mophile bacterie-soort voor. 
Deze bacterie is een beweeglijk staafje van ongeveer 2,4 » lengte, 
en 0,5 «» dikte, dat endosporen vormt, aëroob is, en waarschijnlijk 
tot de Subtilis-groep behoort. 
Het ontwikkelt zich op voedings-agar, op voedings-gelatine, op 
aardappel, in voedings-bouillon en in tabakdecoct. 
Het vormt, waarschijnlijk uit eiwitstoffen, ammoniak, en zet 
eiwit in pepton om. 
Het heeft zijn optimum-temperatuur bij 50%, doeh ontwikkelt 
zich ook nog bij kamertemperatuur. 
SLOTBESCHOUWINGEN. 
Na de mededeeling der resultaten, waartoe ik tot nu gekomen 
ben, wensch ik ten slotte in ’tkort aan te duiden hoe ik mij 
voorstel verder te werk te gaan en tot welke uitkomsten dit voor 
de praktijk kan leiden. 
