— 156 — 
in de jeugd gewenscht geacht. De schaduwboomen kunnen dan 
tevens als windbrekers dienst doen. Na het derde jaar beschaduwt 
de aanplant zich zelf. Over de plantwijdte zijn nog geen bepaalde 
voorschriften te geven. In den Cultuurtuin bedraagt deze 
bij de oudere boomen 5 x6 M. In het jongere gedeelte van den 
aanplant heb ik echter in 1891 tusschen de bestaande boomen 
een aantal jonge planten uitgezet, zoodat de plantwijdte daar 
2.5 x 3 M. bedraagt. De diktegroei der boomen laat vooral in de 
jeugd te wenschen over, dit euvel wordt door dicht planten nog 
vermeerderd, de boomen groeien echter rechtop. Door proeven 
alleen is uit te maken wat het voordeeligst voor de exploitatie 
zal zijn. Van groot voordeel zou het wezen, indien Hevea als 
schaduwboom kon dienen. Proeven, die ik in die richting nam 
met Liberia-koffie en Cacao, gaven hier een ongunstig resultaat. 
Toch zou ik voor laag gelegen landen. in Liberia-koffie- of 
cacao-tuinen, een proefneming van groot belang achten om 
Hevea, met andere schaduwboomen gemengd, aan te planten. 
Ook langs wegen en waterleidingen, in lage streken waar men 
niet te veel last van wind heeft, zal Hevea wel voldoen. Hier 
staat langs een door sawahs loopenden weg een rij van deze 
boomen, die zich vrij goed ontwikkeld hebben. In hun jeugd 
moet men ze echter tegen het vee, dat de blaren gaarne schijnt 
te vreten, beschermen. 
De cultuur van Mevea zal wel vooreerst in deze kolonie 
geen groote vlucht nemen. De moeielijkheid om voor een 
eenigszins uitgestrekten aanplant voldoende plantmateriaal te 
verkrijgen daargelaten, zijn de waarborgen dat de cultuur 
voordeelen zal afwerpen nog verre van zeker. Een kleine 
proefaanplanting op terreinen, die door ligging en klimaat 
daarvoor geschikt schijnen, zou niettemin voor vele landen in 
West-Java zeer aan te bevelen zijn. 
Gelukkig echter bezitten wij een hier inheemschen Caoutchouc- 
boom, die een product levert dat op de markt eveneens gewild 
is, al behaalt ’tdan ook iets lagere prijzen. Over dezen boom 
stel ik mij voor in een der volgende opstellen te handelen. 
VAN ROMBURGH. 
